เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

ปัญหาขยะพลาสติกไม่จำเป็นต้องรอให้ฮีโร่มากอบกู้ หากแต่ต้องอาศัยกรอบความคิดใหม่ แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) จึงเข้ามาเปลี่ยนมุมมองว่าพลาสติกไม่ใช่สิ่งที่ “ใช้แล้วทิ้ง” แต่เป็นทรัพยากรที่สามารถหมุนเวียนกลับมาใช้ประโยชน์ได้ หากมีการออกแบบและการจัดการที่เหมาะสมตั้งแต่ต้นทาง 

ภายใต้กรอบความคิดนี้ เม็ดพลาสติกรีไซเคิลหลังการบริโภค (Post-Consumer Recycled Resin: PCR) ทำหน้าที่เป็นจุดเชื่อมต่อสำคัญระหว่าง “ปลายทางของวัสดุหลังการใช้งาน” กับ “ต้นทางของการผลิตใหม่” 

PCR คือ เม็ดพลาสติกที่ผลิตจากวัสดุพลาสติกที่ผ่านการใช้งานโดยผู้บริโภคหรือผู้ใช้ปลายทางแล้ว และไม่ได้ถูกใช้ต่อตามวัตถุประสงค์เดิมอีก เช่น ขวดน้ำดื่ม บรรจุภัณฑ์ของใช้ส่วนบุคคล หรือผลิตภัณฑ์พลาสติกใช้งานทั่วไป เมื่อวัสดุเหล่านี้ถูกเก็บรวบรวม คัดแยก และนำเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลจะสามารถแปรรูปกลับมาเป็นเม็ดพลาสติก เพื่อนำไปใช้ในการผลิตผลิตภัณฑ์ใหม่อีกครั้ง แต่จะกลับมาใช้ผลิตเป็นกลุ่มผลิตภัณฑ์เดิม หรือผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพด้อยลง ขึ้นอยู่กับการออกแบบ การจัดการ และความร่วมมือตลอดห่วงโซ่คุณค่า 

วัตถุดิบพลาสติกที่ใช้ในอุตสาหกรรมแบ่งเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่

1) Virgin Resin เม็ดพลาสติกใหม่ที่ผลิตจากทรัพยากรฟอสซิลหรือก๊าซธรรมชาติ ซึ่งเป็นฐานวัตถุดิบหลักของอุตสาหกรรมพลาสติกแบบดั้งเดิม

2) PIR (Post-Industrial Recycled Resin) เม็ดพลาสติกรีไซเคิลจากเศษวัสดุที่เกิดขึ้นภายในกระบวนการผลิต ซึ่งยังไม่ผ่านการใช้งานโดยผู้บริโภค มีแหล่งที่มาชัดเจนและควบคุมคุณภาพได้ 

3) PCR (Post-Consumer Recycled Resin) เม็ดพลาสติกรีไซเคิลจากวัสดุหลังการใช้งานของผู้บริโภค ซึ่งต้องผ่านกระบวนการเก็บรวบรวม คัดแยก และรีไซเคิลก่อนนำกลับมาใช้ใหม่

แม้ PCR จะเป็นวัสดุที่ได้จากกระบวนการรีไซเคิล ซึ่งอยู่ในลำดับท้ายของ ลำดับขั้นการจัดการของเสีย (Waste Hierarchy) เมื่อเทียบกับการลดการใช้หรือการใช้ซ้ำ แต่ในบริบทปัจจุบัน การรีไซเคิลยังคงเป็นกลไกที่สามารถดำเนินการได้จริง เนื่องจากหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย มีระบบรีไซเคิลและโครงสร้างพื้นฐานรองรับในระดับหนึ่ง หากแนวทางในลำดับขั้นต้นยังมีข้อจำกัดอยู่

อย่างไรก็ตาม การทำให้พลาสติกหมุนเวียนอยู่ในระบบเศรษฐกิจได้อย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ได้พึ่งพาเพียงกระบวนการรีไซเคิลเท่านั้น แต่ยังต้องมุ่งเน้นการพัฒนาเม็ดพลาสติก PCR คุณภาพสูง (High-Quality PCR) ให้มีสมบัติที่เหมาะสม มีความสม่ำเสมอ ตรวจสอบแหล่งที่มาได้ และมีการควบคุมการปนเปื้อนอย่างเป็นระบบ

เมื่อโจทย์ของเศรษฐกิจหมุนเวียนขยับจากปลายทางของการจัดการของเสีย กลับไปสู่การออกแบบ การเลือกใช้วัสดุ และการคัดแยกตั้งแต่ต้นทาง บทบาทของผู้ผลิตและผู้บริโภคจึงเป็นปัจจัยสำคัญในการยกระดับ PCR จากวัสดุรีไซเคิลทั่วไป ไปสู่การเป็นวัตถุดิบรอบสองคุณภาพสูงในภาคการผลิต

ติดต่อสอบถามข้อมูล
ดร.ศิริกาญจน์ วิเศษสุวรรณภูมิ หรือคุณชัญฐิศา ประพันธ์พจน์
งานกลยุทธ์และขับเคลื่อนแผนการวิจัยและนวัตกรรม ฝ่ายขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การวิจัยและนวัตกรรม
โทรศัพท์ 0-2564-6500 ต่อ 4283
อีเมล: sirikarn.wis@mtec.or.th

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

เทปพลาสติกเป็นวัสดุที่จำเป็นสำหรับการขยายพันธุ์พืชแบบเชื่อมต่อเนื้อเยื่อ เช่น การเสียบยอด การทาบกิ่ง และการติดตา เกษตรกรจะใช้เทปพลาสติกพันให้เนื้อเยื่อของกิ่งพันธุ์ดีกับต้นตอแนบสนิทกัน เพื่อปิดกั้นไม่ให้จุลินทรีย์ก่อโรคเข้าสู่รอยแผล ทำให้เนื้อเยื่อเชื่อมติดกันเร็วเกิดเป็นต้นใหม่ที่มีลักษณะตามกิ่งพันธุ์ดี

อย่างไรก็ดี การใช้งานเทปพลาสติกพันกิ่งที่ไม่มีฟังก์ชันป้องกันจุลินทรีย์ก่อโรค อาจมีความเสี่ยงที่กิ่งพันธุ์จะเกิดการติดเชื้อผ่านแผลเปิด ส่งผลให้ไม่สามารถเจริญเติบโตได้บนต้นตอ และอาจทำให้ต้นตอยืนต้นตาย

ทีมวิจัยศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) สวทช. และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี ร่วมกันพัฒนา ‘เทปพลาสติกชีวภาพ หรือ AgriBio Tape’ เพื่อลดความเสี่ยงดังกล่าว

นวัตกรรมชิ้นนี้อาศัยความรู้ด้านการเลือกวัสดุ การออกแบบพอลิเมอร์ชนิดใหม่ให้มีสมบัติตามต้องการ และมุ่งเน้นการใช้กระบวนการแบบเดิม (conventional process) ในการขึ้นรูปเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีรูปร่างและขนาดที่หลากหลายและใช้งานได้จริง ทำให้ผู้ประกอบการไม่ต้องปรับเปลี่ยนกระบวนการและไม่ต้องลงทุนเครื่องจักรเพิ่มเติม

เพื่อตอบโจทย์การใช้งานของเกษตรกรได้อย่างตรงจุด ทีมวิจัยได้พัฒนา AgriBio Tape โดยเลือกใช้วัสดุพอลิเมอร์ที่ย่อยสลายได้ทางชีวภาพ 2 ชนิด โดยศึกษาสัดส่วนของพลาสติกที่เหมาะสม เทปที่พัฒนาขึ้นสามารถย่อยสลายได้ทางชีวภาพ เหนียว ยืดหยุ่น ดึงยืดได้ดีตามแนวยาว และฉีกได้ง่ายตามแนวขวาง จึงไม่ต้องใช้อุปกรณ์ตัด เมื่อพันทับซ้อนกันผิวเทปสามารถยึดติดกันเองได้ (self-adhesive) ระบายของเหลวและไอน้ำจากแผลเปิดของต้นตอและกิ่งพันธุ์ได้ดี ที่สำคัญคือ ยังเพิ่มฟังก์ชันความต้านทานเชื้อจุลินทรีย์ก่อโรคโดยใช้สารสกัดจากธรรมชาติอีกด้วย

AgriBio Tape สามารถใช้กับพืชเศรษฐกิจได้หลายชนิด โดยใช้ปิดแผล ขยายพันธุ์ รวมถึงห่อหุ้มผลิตผลเพื่อยืดอายุการเก็บรักษา ช่วยเกษตรกรลดต้นทุนในการดูแลรักษาและเพิ่มผลผลิต จึงเป็นนวัตกรรมที่พัฒนาโดยนักวิจัยไทย เพื่อเกษตรกรไทยอย่างแท้จริง

ทั้งนี้ นวัตกรรม AgriBio Tape ยังคว้ารางวัลเหรียญทองแดงจากเวทีระดับโลก ในงาน Seoul International Invention Fair (SIIF 2025) รางวัลเหรียญเงินจากเวทีระดับชาติ ในงานมหกรรมวิจัยแห่งชาติ 2568 โดยสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และรางวัลชนะเลิศอันดับ 2 จากโครงการประกวดผลงานนักศึกษาสหกิจศึกษา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี 2567 อีกด้วย

ผู้ประกอบการที่สนใจสามารถติดต่อได้ที่
คุณชนิต วานิกานุกูล
งานประสานธุรกิจและอุตสาหกรรม ฝ่ายพัฒนาธุรกิจ
โทรศัพท์ 0-2564-6500 ต่อ 4788
อีเมล: chanitw@mtec.or.th

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) สวทช. มีเป้าหมายใหญ่ประการหนึ่งคือ การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ หรือ Net Zero จึงดำเนินกิจกรรมและใช้เครื่องมือต่างๆ เพื่อเป้าหมายนี้ โดยการใช้เทคโนโลยีวัสดุพัฒนาและใช้ประโยชน์โครงสร้างพื้นฐานด้านข้อมูลเชิงเทคนิค โดยให้ความสำคัญกับข้อมูลสารสนเทศด้านสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืนของประเทศ

เนื่องจากเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) มีความสัมพันธ์เกื้อหนุนเป้าหมาย Net Zero เพราะว่าเศรษฐกิจหมุนเวียนช่วยลดการใช้ทรัพยากรใหม่และลดการเกิดของเสีย ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการลดก๊าซเรือนกระจกจากกระบวนการผลิตและขนส่ง ดังนั้น เอ็มเทคจึงมุ่งสร้างนวัตกรรมวัสดุเพื่ออุตสาหกรรมสีเขียวและดำเนินกลยุทธ์ End-of-Waste (EOW) โดยการใช้เทคโนโลยีวัสดุเปลี่ยนของเสียจากกระบวนการผลิตให้กลายเป็นวัสดุรอง (Secondary Material) หรือผลิตภัณฑ์ใหม่ที่มีมูลค่าสูงขึ้น

เอ็มเทคดำเนินกิจกรรม End-of-Waste โดยร่วมกับหน่วยงานในภาครัฐที่เป็นผู้กำหนดนโยบายและบริษัทในภาคอุตสาหกรรมที่สนใจงานวิจัยและต้องการสร้างนวัตกรรมการเพิ่มมูลค่าให้กับกากอุตสาหกรรม โดยเอ็มเทคให้บริการในรูปแบบต่างๆ เช่น รับจ้างวิจัย เป็นที่ปรึกษา และวิเคราะห์ทดสอบ

ตัวอย่างผลงานในช่วงที่ผ่านมา เช่น

• สารละลายไบโอโซเดียมซิลิเกต และไบโอโพแทสเซียมซิลิเกตจากเถ้าแกลบ
• วัสดุก่อสร้างยิปซั่มบอร์ด จากยิปซั่มสังเคราะห์
• วัตถุดิบทดแทนอะลูมินา ในการทำปูนซิเมนต์ จากอะลูมิเนียมดรอส
• ไบโอชาร์จากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร เพื่อผลิตสารปรับปรุงสภาพดินที่ช่วยกักเก็บธาตุอาหารและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตพืชคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน
• ทรายแมวจากวัสดุเกษตรไทย “เพื่อสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน และสุขอนามัยที่ดีของสัตว์เลี้ยง”
• บล็อกคอนกรีตประสิทธิภาพสูงจากตะกรันเหล็ก
• คอนกรีตน้ำซึมผ่านเร็ว และบล็อกช่องลมจากเศษกระเบื้องเหลือทิ้ง
• เม็ดมวลเบาสังเคราะห์จากของเสียหรือวัสดุพลอยได้จากอุตสาหกรรม

นวัตกรรมเหล่านี้ไม่ได้เพียงแค่สร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ แต่ยังส่งผลดีในภาพรวม เพื่อมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero ในด้านการใช้ทรัพยากร ลดการพึ่งพาวัตถุดิบใหม่ และลดปริมาณขยะที่ต้องกำจัดด้วยการฝังกลบ และยังเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ช่วยให้ผู้ประกอบการไทยสามารถปรับตัวเข้ากับมาตรการกีดกันทางการค้า  และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลกที่เน้นความยั่งยืนได้

พบกับนวัตกรรมของเอ็มเทค (BOOTH NO. P16/1) ในงานแสดงสินค้า บริการ และสัมมนาด้านสิ่งแวดล้อม และการจัดการของเสียแห่งเอเชีย (Asia EnwastExpo) จัดโดยกลุ่มอุตสาหกรรมการจัดการเพื่อสิ่งแวดล้อม สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ระหว่างวันที่ 4-6 กุมภาพันธ์ 2569 อาคาร 5-6 อิมแพ็ค เมืองทองธานี

ติดต่อสอบถามข้อมูล
คุณระพีพันธ์ ระหงษ์
งานประสานธุรกิจและอุตสาหกรรม ฝ่ายพัฒนาธุรกิจ
โทรศัพท์ 0-2564-6500 ต่อ 4789
อีเมล: rapeepr@mtec.or.th

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

อะลูมิเนียมเป็นโลหะที่มีแนวโน้มการใช้งานเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในหลายอุตสาหกรรม เช่น อุตสาหกรรมก่อสร้าง (ประตู หน้าต่าง) การขนส่ง (รถ เรือ เครื่องบิน) เครื่องใช้ไฟฟ้า ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ และบรรจุภัณฑ์ (ฟอยล์ กระป๋องเครื่องดื่ม)

การใช้งานที่มากขึ้นนี้ย่อมส่งผลให้เกิดเศษอะลูมิเนียมหมุนเวียนในปริมาณที่เพิ่มขึ้นด้วยเช่นกัน ดังนั้น การนำเศษอะลูมิเนียม (aluminum scrap) กลับมาใช้ใหม่จึงเป็นประเด็นสำคัญ เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและลดปัญหาก๊าซเรือนกระจกที่ส่งผลต่อสิ่งแวดล้อม

ในอุตสาหกรรมก่อสร้าง อะลูมิเนียมบิลเลต (อะลูมิเนียมแท่งหน้าตัดกลม) เป็นวัตถุดิบต้นทางในการขึ้นรูปกรอบประตูหน้าต่าง อาคารสมัยใหม่นิยมใช้อะลูมิเนียมที่มีสีสันหลากหลายจากกระบวนการทำสี เพื่อเพิ่มความสวยงามและความทนทานต่อการกัดกร่อน ในอดีตมักใช้กระบวนการอะโนไดซ์ (anodizing) ในการทำอะลูมิเนียมให้เป็นสีเงิน ชา หรือดำ แต่ปัจจุบันมีความต้องการสีสันที่หลากหลายมากขึ้นจึงนิยมใช้การพ่นสีฝุ่น

เมื่อเกิดของเสียในกระบวนการผลิต รวมถึงเมื่อมีการรื้อถอนอาคาร เศษอะลูมิเนียมที่มีสีฝุ่นจะถูกนำมาหลอมใหม่เพื่อรีไซเคิล ทั้งนี้จะพบปัญหาใหญ่คือ การสลายตัวของสารเคลือบและสีฝุ่น ทำให้เกิดควันและกลิ่นจากสารระเหยต่างๆ ในปริมาณที่มากเกินกว่าเกณฑ์การควบคุมมลพิษของโรงงานทั่วไปจะรับได้ ส่งผลให้ไม่สามารถนำเศษอะลูมิเนียมที่มีสีฝุ่นมารีไซเคิลในปริมาณมากได้

นอกจากนี้ สารเคลือบผิวดังกล่าวยังก่อให้เกิดกากโลหะอะลูมิเนียม (dross) ในปริมาณสูง ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อต้นทุนการผลิตและความซับซ้อนในการจัดการมลภาวะ

ด้วยเหตุนี้ ทีมวิจัยเอ็มเทคจึงได้พัฒนากระบวนการรีไซเคิลอะลูมิเนียมพ่นสีฝุ่น โดยศึกษาผลกระทบของสารเคลือบสีฝุ่นบนอะลูมิเนียมต่อสมบัติของวัสดุรีไซเคิล วิเคราะห์สิ่งปนเปื้อน ปริมาณการได้กลับคืนเนื้อ (% yield) และสมบัติทางกลของบิลเลต รวมถึงตรวจสอบชนิดและปริมาณก๊าซที่เกิดขึ้นในระหว่างการรีไซเคิล เพื่อหาแนวทางการจัดการที่เหมาะสม

ทีมวิจัยมีเป้าหมายที่จะเพิ่มการใช้เศษอะลูมิเนียมที่มีสารเคลือบประเภทพ่นสีฝุ่นในกระบวนการรีไซเคิล เพื่อลดปริมาณขยะโลหะและควบคุมการเกิดก๊าซมลภาวะจากกระบวนการรีไซเคิลอะลูมิเนียม จึงได้พัฒนาระบบจัดการเศษอะลูมิเนียมที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งไม่เพียงรักษาคุณภาพของกระบวนการผลิต แต่ยังช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และสนับสนุนการพัฒนาอุตสาหกรรมให้สอดคล้องกับแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียนในระยะยาว

ทีมวิจัยยังมีแผนที่จะศึกษาการใช้พลังงานในการรีไซเคิลอะลูมิเนียมเปรียบเทียบกับการผลิตใหม่ พร้อมหาแนวทางลดและเพิ่มมูลค่ากากโลหะ เพื่อตอบโจทย์เศรษฐกิจหมุนเวียนและเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน

ติดต่อสอบถามข้อมูล
นายสมภพ เพชรคล้าย
ทีมวิจัยเทคโนโลยีการผลิตอะลูมิเนียม กลุ่มวิจัยกระบวนการทางวัสดุและการผลิตอัตโนมัติ
โทรศัพท์ 0-2564-6500 ต่อ 4619
อีเมล: sompobp@mtec.or.th

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

การวิจัยและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อสนับสนุนการลดก๊าซเรือนกระจกผ่านนวัตกรรมทางวัสดุมีความสำคัญต่อการบรรลุเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน ทั้งนี้ ในภาคการเกษตรและชุมชน มีการดำเนินโครงการพัฒนาระบบ Biochar-dMRV Platform เพื่อช่วยให้โครงการด้านคาร์บอนเครดิตจากไบโอชาร์ระดับชุมชนสามารถประเมินศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนด้วยไบโอชาร์ได้อย่างเป็นระบบ

ระบบ Biochar-dMRV Platform เป็นความร่วมมือระหว่างศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) และศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) ภายใต้สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)  ได้รับการออกแบบเพื่อช่วยในการตรวจวัด รายงาน และทวนสอบข้อมูลการผลิตไบโอชาร์ในพื้นที่ชุมชนอย่างแม่นยำและน่าเชื่อถือ

หัวใจสำคัญของระบบนี้คือ การบูรณาการข้อมูลแบบอัตโนมัติผ่านการเชื่อมโยงกับอุปกรณ์ Biochar-IoT Box ซึ่งทำหน้าที่เป็นระบบตรวจวัดและบันทึกอุณหภูมิและระยะเวลาการเผาไหม้ของเตาผลิตไบโอชาร์แบบต่อเนื่องและอัตโนมัติ

ไบโอชาร์ (Biochar) หรือถ่านชีวภาพที่ผลิตโดยการนำชีวมวลเหลือทิ้งไปผ่านกระบวนการไพโรไลซิสหรือแก๊สซิฟิเคชัน มีสมบัติในการปรับปรุงดินและยังช่วยกักเก็บคาร์บอนได้อีกด้วย ดังนั้น แพลตฟอร์ม Biochar-dMRV จึงเข้ามามีบทบาทสำคัญในการสร้าง “มูลค่าทางเศรษฐศาสตร์สิ่งแวดล้อม” ให้แก่ไบโอชาร์ผ่านกลไกการรับรองคาร์บอนเครดิต

ระบบ Biochar-dMRV Platform ผสานเทคโนโลยี Internet of Things (IoT) ในการตรวจวัดและส่งข้อมูล ช่วยสร้างความโปร่งใส ลดข้อผิดพลาด จึงสามารถนำข้อมูลไปประมวลผลค่าศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนที่สอดคล้องกับมาตรฐาน T-VER (Thailand Voluntary Emission Reduction) ของไทยได้อย่างแม่นยำ

เนื่องจากทีมวิจัยเอ็มเทคได้มีบทบาทสำคัญในการร่วมพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานภายใต้โครงการการรวบรวมข้อมูลปฐมภูมิในการผลิตไบโอชาร์ในประเทศ เพื่อใช้ประกอบการจัดทำมาตรฐานคุณภาพของไบโอชาร์ และการกักเก็บคาร์บอนอย่างถาวรของไบโอชาร์ระดับอาเซียน ระบบ dMRV ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการจึงทำหน้าที่เสมือนสะพานเชื่อมระหว่างข้อมูลการผลิตที่เชื่อถือได้ เมื่อประกอบกับเกณฑ์การรับรองที่เป็นที่ยอมรับในระดับประเทศ ทำให้ให้แน่ใจได้ว่าการประเมินปริมาณการกักเก็บคาร์บอนมีความถูกต้องตามหลักวิชาการ

ทั้งหมดนี้ไม่เพียงแค่ช่วยยกระดับความน่าเชื่อถือทางวิชาการผ่านกลไกการตรวจวัดข้อมูลที่มีความแม่นยำ แต่ยังช่วยให้ชุมชนผู้ผลิตไบโอชาร์เข้าถึงกลไกคาร์บอนเครดิต และเตรียมความพร้อมสู่การขอรับรอง T-VER และการสร้างรายได้เสริมในอนาคต

ตลอดระยะเวลาราว 2 ปีที่ผ่านมา ทีมวิจัยด้านสิ่งแวดล้อมของเอ็มเทค ได้เป็นกำลังสำคัญในการบุกเบิกและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสำหรับโครงการด้านไบโอชาร์อย่างต่อเนื่อง ครอบคลุมตั้งแต่การจัดทำมาตรฐานผลิตภัณฑ์ การพัฒนาระบบวิเคราะห์ทดสอบ การประเมินมลพิษทางอากาศจากเตาผลิตไบโอชาร์ ไปจนถึงการวางรากฐานด้านมาตรฐานการประเมินการกักเก็บคาร์บอนจากไบโอชาร์ อันจะนำไปสู่การลดก๊าซเรือนกระจกในระดับประเทศอย่างยั่งยืน

ติดต่อสอบถามข้อมูล
ทีมวิจัยวัสดุและระบบเพื่อสิ่งแวดล้อม ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (ดร.เปรมฤดี กาญจนปิยะ)
โทรศัพท์ 0-2564-6500 ต่อ 4452
เว็บไซต์ https://www.mtec.or.th/env-research-group-mse-team/

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

การเลี้ยงสัตว์น้ำในประเทศไทยนิยมใช้บ่อดินหรือกระชัง หากเลี้ยงในบ่อดิน เกษตรกรต้องใช้ทั้งพื้นที่และน้ำในปริมาณมาก หากเลี้ยงในกระชังโดยอาศัยแหล่งน้ำธรรมชาติ ก็อาจประสบปัญหาน้ำน้อยในช่วงหน้าแล้ง แต่หากเลี้ยงเหนือเขื่อน ก็อาจเกิดแก๊สไฮโดรเจนซัลไฟด์ในช่วงฤดูหนาวซึ่งอาจทำให้เกิดประเด็นด้านสิ่งแวดล้อม

ทีมวิจัยของศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ หรือ เอ็มเทค สวทช. ได้พัฒนาระบบเลี้ยงสัตว์น้ำหนาแน่นแบบน้ำไหลเวียนอัจฉริยะ (Smart Intensive Recirculating Aquaculture System) ที่ไม่เพียงแก้ปัญหาข้างต้น แต่ยังช่วยเพิ่มผลผลิต และลดความเสี่ยงจากการเกิดโรค

ระบบเลี้ยงสัตว์น้ำหนาแน่นแบบน้ำไหลเวียนอัจฉริยะประกอบด้วยบ่อเลี้ยง เครื่องดักกรองของเสีย สำหรับดักกรองอนุภาคของแข็งขนาดเล็ก โปรตีนสกิมเมอร์สำหรับดักจับเมือกหรือสารประกอบโปรตีน ระบบกรองชีวภาพเพื่อใช้จุลินทรีย์ย่อยสลายของเสียที่เป็นพิษให้กลายเป็นสารที่อันตรายน้อยลง เครื่องแยกแก๊สสำหรับกำจัดแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ และเตรียมน้ำสำหรับเติมออกซิเจนบริสุทธิ์ เครื่องเติมออกซิเจน หลอดยูวีสำหรับฆ่าเชื้อ ระบบท่อและปั๊ม และระบบควบคุมการทำงาน

ทีมวิจัยได้พัฒนาซอฟต์แวร์ RASCAL สำหรับควบคุมการทำงาน รวมถึงประเมินต้นทุนและค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ เกษตรกรเพียงแค่ระบุชนิดของสัตว์น้ำและความหนาแน่นของสัตว์น้ำ ซอฟต์แวร์ก็จะคำนวณอุปกรณ์ที่ต้องใช้และประเมินราคา นอกจากนี้ยังสามารถประเมินระยะเวลาคืนทุนหากเลี้ยงสำเร็จตามเป้าหมายเพื่อใช้ประกอบการวางแผนตั้งแต่ต้น

ทีมวิจัยได้พัฒนาระบบตรวจวัดเพื่อควบคุมคุณภาพของน้ำ เช่น อุณหภูมิ ค่าความเค็ม ปริมาณออกซิเจน และค่าความเป็นกรด-ด่าง เพราะปัจจัยทั้งหมดนี้ส่งผลต่อการเจริญเติบโตของสัตว์น้ำ

อุปกรณ์ที่ใช้ระบบล้วนผลิตได้ในประเทศ ทำให้เกษตรกรสามารถเข้าถึงระบบเลี้ยงสัตว์น้ำที่มีคุณภาพได้ในราคาที่สมเหตุสมผล เช่น ระบบเติมออกซิเจน และระบบกำจัดของเสียและฆ่าเชื้อโรค พารามิเตอร์ที่ใช้ในระบบเหล่านี้ได้รับการคำนวณเพื่อให้ระบบทำงานอย่างมีประสิทธิภาพและใช้พลังงานน้อยที่สุด

ทีมวิจัยทดสอบระบบเลี้ยงสัตว์น้ำหนาแน่นแบบน้ำไหลเวียนอัจฉริยะกับปลากะพง ปลาดุก และกุ้งขาว พบว่าสามารถเลี้ยงสัตว์น้ำได้หนาแน่นขึ้น เช่น ปลากะพงสามารถเลี้ยงได้ถึง 25 กิโลกรัม/ลูกบาศก์เมตร และกุ้งขาว 10 กิโลกรัม/ลูกบาศก์เมตร

จากการทดสอบพบว่ามีการใช้น้ำน้อยลงและสามารถนำน้ำมาหมุนเวียนใช้ซ้ำได้ มีอัตราการเปลี่ยนอาหารเป็นน้ำหนักตัว หรืออัตราการแลกเนื้อ (Feed Conversion Ratio, FCR) ต่ำ สัตว์น้ำเจริญเติบโตเร็ว ให้น้ำหนักดี และลดความเสี่ยงในการเกิดโรคระบาดโดยไม่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะ

ผู้สนใจการออกแบบระบบเลี้ยงสัตว์น้ำที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจ หรือต้องการที่ปรึกษาระหว่างการเลี้ยง

ติดต่อสอบถามข้อมูล
ดร.ยศกร ประทุมวัลย์ หัวหน้าทีมวิจัยคอมพิวเตอร์ช่วยในการคำนวณทางวิศวกรรม กลุ่มวิจัยการออกแบบเชิงวิศวกรรมและการคำนวณ ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค)
โทรศัพท์ 0 2564 6500 ต่อ 4630
อีเมล: yotsakp@mtec.or.th

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

ตลาดสินค้าเกษตรพรีเมียมมีแนวโน้มเติบโตอย่างต่อเนื่องในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะผลไม้ไทยเกรดส่งออก สอดคล้องกับความต้องการของผู้บริโภคทั่วโลกที่ให้ความสำคัญกับมิติต่างๆ ทั้งคุณภาพ รสชาติ และมาตรฐาน

อย่างไรก็ดี ‘บรรจุภัณฑ์’ ยังเป็นปัจจัยสำคัญอีกอย่างหนึ่งที่ช่วยยกระดับภาพลักษณ์และความน่าสนใจของผลไม้ไทยในสายตาผู้บริโภค

นวัตกรรมหนึ่งที่น่ารู้จักคือ โฟมตาข่ายสีเหลืองทอง ที่ได้รับการออกแบบและพัฒนาเป็นบรรจุภัณฑ์พรีเมียม เพื่อตอบโจทย์ความต้องการทั้งด้านการปกป้องผลไม้ระหว่างการขนส่ง และการสร้างภาพลักษณ์สินค้าให้ดูโดดเด่น

ผลงานนี้เกิดจากความร่วมมือระหว่างทีมวิจัยเทคโนโลยีพลาสติก กลุ่มวิจัยเทคโนโลยีโพลิเมอร์ขั้นสูง ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) กับเกษบ้านโฟม ตาข่ายโฟมห่อผลไม้ (บริษัท พศวีย์ 1999 จำกัด) โดยบริษัทฯ ให้การสนับสนุนด้านเครื่องจักรสำหรับการทดลองผลิตในระดับอุตสาหกรรม

โฟมตาข่ายที่ใช้กันอยู่โดยทั่วไปทำจากโพลิเอทิลีนและมีสีเหลืองสด ซึ่งแม้จะช่วยป้องกันแรงกระแทกได้ดี แต่ยังไม่ตอบโจทย์ด้านการสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่สินค้า เมื่อเปรียบเทียบกันแล้ว โฟมตาข่ายสีเหลืองทองให้ความรู้สึกโดดเด่นและสื่อถึงคุณภาพมากกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อใช้กับผลไม้ที่มีผิวสีเหลือง เช่น มะม่วงน้ำดอกไม้สุก ซึ่งจะช่วยขับสีผลไม้ให้สวยงามสะดุดตายิ่งขึ้น

ความพิเศษอีกประการของโฟมตาข่ายสีทองคือ การใช้สารสกัดจากวัสดุชีวมวล ซึ่งเป็นวัสดุเหลือทิ้งจากภาคการเกษตร นำมาพัฒนาเป็นส่วนประกอบให้ได้โทนสีทองตามธรรมชาติ จึงลดการพึ่งพาสารสังเคราะห์ที่ให้สีเหลือง ดังนั้นจึงช่วยลดต้นทุนการผลิต ทั้งยังปลอดภัยต่อผู้ใช้ และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอีกด้วย สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และตอบโจทย์แนวโน้มการออกแบบบรรจุภัณฑ์ยุคใหม่อย่างชัดเจน

ทีมวิจัยได้พัฒนาให้โฟมใช้งานสะดวก เนื้อโฟมเหนียวและยืดหยุ่นสูง ไม่ฉีกขาดง่าย รับแรงกระแทกได้ดี จึงช่วยลดความเสียหายระหว่างการขนส่ง ส่วนในด้านของสีสัน ทีมวิจัยใช้องค์ความรู้ด้านวัสดุศาสตร์และประสบการณ์ในการผสมเม็ดสีเพื่อให้เกิดสีเหลืองทอง สามารถบริหารต้นทุนการผลิตและความสม่ำเสมอในการผลิตจำนวนมาก

นอกจากนี้ ทีมวิจัยยังมีแนวทางการศึกษาและพัฒนาโฟมตาข่ายให้เป็น Functional Packaging โดยสามารถยืดอายุการเก็บรักษาผลไม้ได้นานขึ้น และการพัฒนาโฟมตาข่ายย่อยสลายได้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเพื่อความยั่งยืนในอนาคตอีกด้วย

โฟมตาข่ายสีเหลืองทองจึงเหมาะสำหรับใช้ห่อหุ้มผลไม้สดเกรดส่งออก และผลผลิตทางการเกษตรอื่นๆ ที่ต้องการสร้างภาพลักษณ์ให้โดดเด่นในตลาดโลก

ติดต่อสอบถามข้อมูล
ดร.ดรุณี อัศวเสถียร
โทรศัพท์ 0 256 46500 ต่อ 4757
อีเมล: daruneea@mtec.or.th หรือ
นายณฐกร หริ่มฉ่ำ
โทรศัพท์ 0 256 46500 ต่อ 4643
อีเมล: nathakorn.hri@mtec.or.th

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

สวัสดี “1 ตุลาคม” วันผู้สูงอายุสากล

เมื่ออายุมากขึ้น สภาพร่างกายและการทำงานของอวัยวะต่างๆ ย่อมเสื่อมถอย ส่งผลต่อการดำเนินชีวิตและอาจเกิดความเจ็บป่วยตามมา เรื่องหนึ่งที่น่ากังวลคือ การที่ผู้สูงอายุมีภาวะกลืนลำบาก อาการนี้อาจเกิดจากความเสื่อมถอยของอวัยวะที่เกี่ยวข้องกับการกลืน หรือความผิดปกติของระบบประสาท ภาวะกลืนลำบากยังอาจมีภาวะแทรกซ้อนได้หลายอย่าง เช่น ทุพโภชนาการ ปอดติดเชื้อ และปอดอักเสบเนื่องจากสำลักอาหาร

วิธีหนึ่งที่ช่วยลดการสำลักได้คือ การใช้สารเพิ่มความข้นหนืด (thickener) ผสมในอาหารและเครื่องดื่ม เมื่ออาหารหรือน้ำหนืดขึ้นก็จะไหลเข้าสู่หลอดอาหารอย่างช้าๆ ในลักษณะเป็นก้อน ไม่แตกกระเซ็นเข้าสู่หลอดลม

สารเพิ่มความข้นหนืดแบ่งเป็น 2 ประเภทตามองค์ประกอบ ได้แก่ แป้งดัดแปร (modified starch) และกัม (gum) ซึ่งเป็นพอลิแซ็กคาไรด์ที่สกัดจากพืช เช่น กัวร์กัม (guar gum) หรือจากจุลินทรีย์ เช่น แซนแทนกัม (xanthan gum)

สารเพิ่มความข้นหนืดจากกัมมีคุณภาพดีกว่าแป้งดัดแปร โดยเฉพาะเรื่องการปลดปล่อยน้ำตาลกลูโคสหลังการย่อย จึงเหมาะกับผู้ที่ต้องควบคุมน้ำตาลหรือน้ำหนัก อย่างไรก็ตาม สารเพิ่มความข้นหนืดประเภทนี้มักมีราคาสูงเพราะต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ส่งผลให้ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยไม่สามารถเข้าถึงได้

ทีมวิจัยวัสดุศาสตร์อาหาร กลุ่มวิจัยเทคโนโลยีโพลิเมอร์ขั้นสูง ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) สวทช. พัฒนาสารเพิ่มความข้นหนืดจากเมือกเมล็ดแมงลักด้วยเทคนิคที่ไม่ซับซ้อน โดยมีจุดประสงค์หลักคือ การทำให้ผู้ประกอบการไทยผลิตสารเพิ่มความข้นหนืดได้เองจากวัตถุดิบในประเทศ ซึ่งจะส่งผลให้ราคาถูกลงและเข้าถึงผู้บริโภคในวงกว้าง

ในระยะแรก ทีมวิจัยได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ในรูปของน้ำพร้อมดื่มภายใต้ชื่อ M-Thick ผลิตภัณฑ์นี้มีความหนืด 3 ระดับ ตามมาตรฐานของ IDDSI ของเครื่องดื่มสำหรับผู้มีภาวะกลืนลำบาก ได้แก่ หนืดเล็กน้อย (ระดับ 1) หนืดน้อย (ระดับ 2) และหนืดปานกลาง (ระดับ 3)

นอกจากคุณสมบัติความหนืดที่เทียบเท่ากับสารเพิ่มความข้นหนืดที่นำเข้าจากต่างประเทศแล้ว M-Thick ยังมีสมบัติการดึงยืดที่ดี ลดความเสี่ยงจากการแตกกระเซ็นของอาหารเข้าสู่หลอดลม ส่งผลให้กลืนได้อย่างปลอดภัย ไม่สำลัก

จุดเด่นของ M-Thick คือ ผู้สูงอายุดื่มแทนน้ำได้ โดยให้ความรู้สึกเหมือนการดื่มน้ำทั่วไป แต่ปลอดภัยมากกว่า หากผสมในนม เครื่องดื่มอุ่นร้อน หรือน้ำผลไม้ที่มีความเป็นกรด ความหนืดก็ยังคงเดิม

นอกจากช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตให้แก่ผู้สูงอายุแล้ว ผลงานวิจัยนี้ยังช่วยสนับสนุนเกษตรกรผู้ปลูกแมงลักและเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยขยายพอร์ตธุรกิจ โดยสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ใหม่ที่ตอบโจทย์สังคมสูงวัยอย่างเป็นรูปธรรม

ปัจจุบัน ผลงานวิจัย M-Thick อยู่ในขั้นทดลองทางคลินิก และกำลังหาผู้ประกอบการที่สนใจเพื่อขยายขนาดการผลิต

ติดต่อสอบถามข้อมูล
คุณชนิต วานิกานุกูล งานประสานธุรกิจและอุตสาหกรรม ฝ่ายพัฒนาธุรกิจ
โทรศัพท์ 0 2564 6500 ต่อ 4788
อีเมล: chanitw@mtec.or.th

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

อวัยวะเทียมเป็นชิ้นส่วนที่พัฒนาขึ้นเพื่อใช้ทดแทนอวัยวะที่ผู้ป่วยสูญเสียไป ปัจจุบันได้มีการนำเครื่องพิมพ์ 3 มิติมาใช้ผลิตอวัยวะเทียมและชิ้นงานทางการแพทย์อื่นๆ เพื่อช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตและการรักษา เนื่องจากการพิมพ์ 3 มิติมีจุดเด่นหลายอย่าง เช่น สามารถผลิตชิ้นส่วนที่ซับซ้อน ปรับแต่งให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละรายได้อย่างแม่นยำ ทั้งยังช่วยลดเวลาและต้นทุนการผลิต

อย่างไรก็ตามเทคโนโลยีการพิมพ์ 3 มิติในปัจจุบันมักผลิตได้เพียง ‘ชิ้นงานแข็ง’ ด้วยข้อจำกัดทางด้านวัสดุที่มีจำหน่ายในท้องตลาด ในขณะที่ ‘ชิ้นงานอ่อนนุ่ม’ มักมีต้นทุนสูง ทั้งจากราคาของวัสดุและเครื่องพิมพ์ที่มีราคาแพงและเฉพาะเจาะจง

ด้วยประเด็นปัญหาที่กล่าวมาแล้ว  ทีมวิจัยวัสดุเฉพาะทางสำหรับการประยุกต์ใช้ทางวิศวกรรม  ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) สวทช. จึงมุ่งพัฒนาวัสดุปลอดภัยที่มีความอ่อนนุ่มและยืดหยุ่นคล้ายซิลิโคน และที่สำคัญคือสามารถใช้กับเครื่องพิมพ์ 3 มิติแบบน้ำยาเรซิน ชนิดแอลซีดีได้

ผลงานนี้เป็นความก้าวหน้าครั้งสำคัญในวงการการผลิตอวัยวะเทียมด้วยการพิมพ์ 3 มิติ เนื่องจาก กระบวนการผลิตแบบใหม่มีขั้นตอนและเวลาลดลง ทั้งยังผลิตซ้ำได้ง่าย สามารถสร้างผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพและความละเอียดได้ตามต้องการ วัสดุที่ใช้ก็ไม่ก่อให้เกิดการระคายเคืองและการแพ้คัน

ที่สำคัญคือ ใช้ต้นทุนการผลิตที่ต่ำมาก เนื่องจากเครื่องพิมพ์ 3 มิติชนิดแอลซีดี มีราคาย่อมเยาและจัดหาได้ง่าย

ทีมวิจัยยังตระหนักถึงความสำคัญของการฟื้นฟูคุณภาพชีวิตและการเยียวยาจิตใจแก่ผู้สูญเสียอวัยวะ โดยผลิตอวัยวะเทียมต่างๆ ไม่ว่านิ้ว หู หรือจมูก อย่างใส่ใจในรายละเอียด ดูสมจริง และใกล้เคียงธรรมชาติมากที่สุด เพื่อให้ผู้ใช้มีความมั่นใจและสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขอีกครั้ง

ทีมวิจัยมีแผนที่จะต่อยอดผลงานชิ้นนี้เพื่อนำไปประยุกต์ใช้ในวงกว้าง เช่น การพัฒนาวัสดุรองรับและปรับปรุงสูตรสำหรับผลิตโมเดลอวัยวะจำลอง เช่น หัวใจ ท่อรังไข่ หรือโมเดลอวัยวะจำลองภายในอื่นๆ เช่น ท่อกลวงขนาดจิ๋วระดับมิลลิเมตรที่มีคุณภาพสูง เพื่อให้แพทย์หรือนักศึกษาแพทย์ได้ฝึกซ้อมหัตถการและเพิ่มพูนทักษะการผ่าตัด โดยเฉพาะอวัยวะที่มีความซับซ้อน เช่น หัวใจ ซึ่งมักไม่สามารถฝึกจากอาจารย์ใหญ่ได้อย่างเต็มรูปแบบ เพื่อช่วยให้แพทย์วางแผนผ่าตัดได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพิ่มความแม่นยำ และลดข้อผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการผ่าตัด

ทีมวิจัยของเอ็มเทคมีความภาคภูมิใจที่เป็นผู้บุกเบิกและผู้เชี่ยวชาญในการพัฒนา ออกแบบ และปรับปรุงสูตรวัสดุอ่อนนุ่มที่ใช้ผลิตอวัยวะเทียมด้วยเทคโนโลยีการพิมพ์ 3 มิติ ที่ตอบโจทย์การใช้งานตามความต้องการด้วยต้นทุนที่ต่ำและราคาที่เข้าถึงได้