เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

ประเทศไทยผลิตผลิตภัณฑ์อะลูมิเนียมโดยการหลอมขึ้นรูปเฉลี่ยมากกว่า 5 แสนตันต่อปี ในกระบวนการหลอมจะมีการเติมฟลักซ์เพื่อควบคุมคุณภาพน้ำโลหะและดักจับสิ่งเจือปนให้ลอยขึ้นสู่ผิวหน้า เกิดเป็น “อะลูมิเนียมดรอส” ซึ่งจะถูกนำมาหลอมซ้ำเพื่อดึงเนื้ออะลูมิเนียมออกให้มากที่สุด กระทั่งปริมาณอะลูมิเนียมที่เหลืออยู่ต่ำจนไม่คุ้มค่าต่อการนำกลับมาใช้ จึงกลายเป็นของเสียที่ถูกจัดการด้วยการฝังกลบ

อะลูมิเนียมดรอสที่เหลือจัดเป็นของเสียอันตราย เพราะเมื่อทำปฏิกิริยากับความชื้นจะปล่อยก๊าซ เช่น แอมโมเนีย รวมถึงไฮโดรเจนซึ่งเป็นก๊าซไวไฟ การจัดการที่ไม่เหมาะสมจึงอาจก่อให้เกิดฝุ่นพิษ ส่งกลิ่นเหม็น และเสี่ยงต่อการเกิดเพลิงไหม้ได้ ช่วงที่ผ่านมา ข่าวเกี่ยวกับกากอุตสาหกรรมทำให้อะลูมิเนียมดรอสเป็นที่รู้จักมากขึ้น พร้อมกับความกังวลถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยหากจัดการไม่ถูกวิธี

เพื่อแก้ปัญหาดังกล่าว จึงมีการวิจัยเพื่อนำอะลูมิเนียมดรอสมาปรับสภาพด้วยกระบวนการทางความร้อนโดยใช้เตาโรตารี่ (Exothermic Rotary Reactor) และนำไปใช้ทดแทนวัตถุดิบที่มีอะลูมิเนียมเป็นองค์ประกอบ เช่น บอกไซต์ (Bauxite) ซึ่งประเทศไทยต้องนำเข้า เพื่อผลิตวัสดุเซรามิกสำหรับงานอุณหภูมิปานกลาง เช่น แผ่นรองเผาและอิฐทนความร้อน

ทีมวิจัยได้ศึกษาสัดส่วนการใช้อะลูมิเนียมดรอส สภาวะการขึ้นรูปและการเผาที่เหมาะสม ก่อนนำผลิตภัณฑ์ที่ได้มาทดสอบสมบัติต่างๆ เช่น การดูดซึมน้ำ ความแข็งแรง การชะละลาย และการคายก๊าซภายในห้องปฏิบัติการ และขยายผลสู่การทดลองผลิตจริงในโรงงานเซรามิก

ผลการศึกษาพบว่าสามารถใช้อะลูมิเนียมดรอสเป็นวัตถุดิบทดแทนได้ 30-40% ช่วยลดการใช้วัตถุดิบนำเข้าและต้นทุนการผลิต พร้อมสร้างมูลค่าเพิ่มจากการนำของเสียมาใช้ประโยชน์ และยังลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ราว 159 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี

ความสำเร็จในการนำอะลูมิเนียมดรอสซึ่งเป็นกากอุตสาหกรรมมาพัฒนาเป็นวัตถุดิบสำหรับอีกอุตสาหกรรมหนึ่ง ช่วยลดปัญหาการลักลอบทิ้งของเสียอันตราย ลดพื้นที่ฝังกลบ และบรรเทาผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม อีกทั้งยังช่วยให้ภาคอุตสาหกรรมไทยเตรียมพร้อมต่อการบังคับใช้กฎหมายด้านสิ่งแวดล้อมที่มีแนวโน้มเข้มงวดขึ้นในอนาคต

งานวิจัยนี้เป็นความร่วมมือระหว่างบริษัท บีเซน จำกัด และศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) สวทช. โดยมี ดร.อนุชา วรรณก้อน เป็นหัวหน้าโครงการ และ ดร.สมัญญา สงวนพรรค และคณะ เป็นทีมที่ปรึกษา โดยได้รับการสนับสนุนจากกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) กระทรวงอุตสาหกรรม

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ทีมวิจัยอีโคและฟังก์ชันนอลเซรามิกส์ (ดร.สมัญญา สงวนพรรค) โทรศัพท์ 0-2564-6500 ต่อ 4044 อีเมล samunys@mtec.or.th หรือ คุณณัฐพงศ์ ณ ลำพูน กองนวัตกรรมวัตถุดิบและอุตสาหกรรมต่อเนื่อง กพร. โทรศัพท์ 0 2430 6842 ต่อ 4211 อีเมล: Nattapong_n@dpim.go.th

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

ทั่วโลกให้ความสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและการค้าที่มุ่งเน้นลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพื่อให้การใช้ทรัพยากรเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ อันเป็นแรงกดดันให้ภาคอุตสาหกรรมต้องพัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมทั้งปรับตัวในการดำเนินงานและการสื่อสารข้อมูลเพื่อตอบโจทย์ความยั่งยืน

ฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิต (Life Cycle Inventory: LCI) เป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้ทราบถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมของผลิตภัณฑ์ได้ตลอดทั้งวงจรชีวิต จึงมีบทบาทสำคัญต่ออุตสาหกรรมในการมุ่งสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ สถาบันเทคโนโลยีและสารสนเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (TIIS) ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (สวทช.) ได้ดำเนินการร่วมกับพันธมิตร ทั้งภาครัฐและภาคอุตสาหกรรม จัดทำฐานข้อมูลตลอดวัฏจักรชีวิตและตัวชี้วัดด้านความยั่งยืน รวมถึงฐานข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ CO₂, Circular Economy และ SDGs

TIIS จัดเก็บและรวบรวมฐานข้อมูลเพื่อเป็นโครงสร้างพื้นฐานกลาง เพื่อให้ข้อมูลที่จัดทำไว้เป็นตัวแทนระดับประเทศสำหรับกลุ่มวัสดุพื้นฐาน พลังงาน เกษตรและอุตสาหกรรม ทั้งนี้ในปี พ.ศ.2568 มีฐานข้อมูลมากกว่า 500 ชุด

ปัจจุบันฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตมีขนาดใหญ่และซับซ้อนมากขึ้น การนำปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI (Artificial Intelligence) เข้ามาช่วยบริหารจัดการข้อมูลจะช่วยเพิ่มความแม่นยำและประสิทธิภาพการวิเคราะห์ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีการใช้ AI เพื่อรวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่าง ๆ ทั้งระบบ IoT ข้อมูลจากการสำรวจระยะไกล (remote sensing) ข้อมูลภาพ ข้อมูลจากเซ็นเซอร์หรือฐานข้อมูลออนไลน์ และยังสามารถสร้างข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับความยั่งยืนในหลายมิติ รวมถึงการพัฒนาและปรับปรุงตัวชี้วัดที่ใช้ประเมินความยั่งยืนให้ครอบคลุมและแม่นยำ สำหรับใช้เป็นข้อมูลสนับสนุนหน่วยงานภาครัฐและเอกชนในการตัดสินใจและการคาดการณ์แนวโน้มในอนาคต

เป้าหมายใหญ่คือ หมุดหมายที่ 10 ซึ่งไทยมีเศรษฐกิจหมุนเวียนและสังคมคาร์บอนต่ำ ภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 – 2570) ที่มุ่งขับเคลื่อนประเทศสู่การสร้างสังคมคาร์บอนต่ำด้วยการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการค้าพร้อมยกระดับการเติบโตของธุรกิจตามแนวทางเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน

การสัมมนาเผยแพร่แนวคิดและนวัตกรรม-AI เพื่อเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ มีหัวข้อบรรยาย ได้แก่ เทคโนโลยี และ AI เพื่อสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืนสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ การพัฒนาที่ยั่งยืนและเศรษฐกิจดิจิทัล-AI แพลตฟอร์มบัญชีข้อมูลภาครัฐ (Government Data Catalog: GD Catalog) เพื่อสนับสนุนข้อมูลสถิติด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศ และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและ AI เพื่อเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืนและเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ

ผู้สนใจสามารถร่วมฟังสัมมนาหัวข้อ “ร่วมสร้างอนาคต: แนวคิดและนวัตกรรม-AI เพื่อเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ” ในงานประชุมวิชาการ NAC2025 วันที่ 26 มีนาคม 2568 เวลา 9:00–12:00 น. ห้อง CC-405 อาคาร 14 อาคารศูนย์ประชุมอุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย ปทุมธานี ลงทะเบียนเข้าฟังได้ฟรีที่ https://www.nstda.or.th/nac/2025/seminar/nac-09/

ติดต่อสอบถามข้อมูล:
คุณสุทธิชา ปัญญาเกิด
โทรศัพท์: 02 564 7000 ต่อ 6455
อีเมล: sudticha.pun@nstda.or.th