เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

สารปรับปรุงดิน (Soil improver) เป็นวัสดุหรือผลิตภัณฑ์ที่ใช้ปรับปรุงสมบัติทางกายภาพ เคมี หรือชีวภาพของดินให้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของดินในการเพาะปลูกและการเจริญเติบโตของพืช สารปรับปรุงดินอาจอยู่ในรูปของสารอนินทรีย์ เช่น แร่ธรรมชาติ วัสดุปูนไลม์ หรือยิปซัม รวมถึงสารอินทรีย์จากธรรมชาติ เช่น เศษซากพืช ขุยมะพร้าว หรือกากอ้อย

ทั้งนี้ สารปรับปรุงดินอาจมีการผสมผสานระหว่างสารอนินทรีย์และสารอินทรีย์ เพื่อเสริมคุณค่าหรือประสิทธิภาพในการใช้ประโยชน์ให้เหมาะสมกับสภาพดินและความต้องการในการเพาะปลูก

ไบโอชาร์มีคุณสมบัติในการปรับปรุงดินทั้งทางกายภาพ เคมี และชีวภาพ ทั้งยังช่วยเพิ่มความสามารถในการอุ้มน้ำและกักเก็บธาตุอาหาร ปรับปรุงโครงสร้างของดิน เพิ่มพื้นที่ผิวและรูพรุนสำหรับการดูดซับสารอาหาร รวมถึงเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยและกระตุ้นกิจกรรมของจุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์ต่อดิน ซึ่งล้วนส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชและเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดินในระยะยาว

ไบโอชาร์ยังมีสมบัติเป็นด่าง จึงช่วยลดความเป็นกรดของดิน อีกทั้งยังส่งเสริมการแลกเปลี่ยนประจุบวกในดิน ทำให้เกิดการดูดยึดธาตุอาหารที่อยู่ในรูปของประจุบวก เช่น ไนโตรเจน โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส แคลเซียม และแมกนีเซียม ส่งผลให้ธาตุอาหารเหล่านี้มีปริมาณเพิ่มขึ้นในดิน ขณะเดียวกันก็ช่วยลดการสะสมของไนเตรตในพืช ส่งผลดีต่อความปลอดภัยในการบริโภค

โดยทั่วไป ไบโอชาร์มักนำไปใช้งานร่วมกับปุ๋ย หรือธาตุอาหารที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืช เพื่อให้เหมาะสมกับความต้องการของพืชแต่ละชนิด และลดการใช้ปุ๋ย ตัวอย่างเช่น การใช้ไบโอชาร์ร่วมกับปุ๋ยไนโตรเจน จะช่วยเพิ่มผลผลิตของข้าวโพดได้อย่างมีนัยสำคัญในทางสถิติ เมื่อเปรียบเทียบกับการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนเพียงอย่างเดียว ทั้งนี้เนื่องจากไบโอชาร์มีสมบัติในการดูดยึดและปลดปล่อยธาตุอาหารอย่างช้า ๆ ทำให้ธาตุอาหารมีความคงตัวในดิน ทำให้พืชนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นอกจากใช้ไบโอชาร์ร่วมกับปุ๋ยที่มีธาตุอาหารหลักแล้ว ทีมวิจัยยังมีแนวคิดสร้างนวัตกรรมใหม่โดยการผสมไบโอชาร์กับสารคีเลตจุลธาตุอาหาร (chelated micronutrients) ซึ่งเป็นธาตุอาหารรองและธาตุอาหารเสริมที่จำเป็นต่อพืช เช่น แคลเซียม แมกนีเซียม เหล็ก หรือแมงกานีส ซึ่งจะถูกจับกับสารอินทรีย์เพื่อช่วยให้พืชดูดซึมได้ง่าย ผลลัพธ์ที่ได้ทำให้เกิดการปลดปล่อยธาตุอาหารอย่างช้าๆ ต่อเนื่อง และสม่ำเสมอ เพิ่มประสิทธิภาพการดูดซึมของพืช และเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อใช้กับสภาพดินที่มีปัญหา เช่น ดินด่าง หรือ ดินที่มีปริมาณธาตุอาหารต่ำ

เอ็มเทคและหน่วยงานพันธมิตร มุ่งดำเนินการวิจัยและพัฒนา และผลักดันการใช้ประโยชน์ไบโอชาร์ในประเทศ ครอบคลุมการใช้ประโยชน์ในหลากหลายอุตสาหกรรม โดยเฉพาะภาคการเกษตร เพื่อให้ผู้บริโภคไทยได้ใช้ผลิตภัณฑ์ไบโอชาร์ที่เปี่ยมด้วยคุณภาพและความปลอดภัย

ติดต่อสอบถามข้อมูล:
ทีมวิจัยซีเมนต์และวัสดุคอมพอสิตเพื่อความยั่งยืน
ดร.สิทธิศักดิ์ ประสานพันธ์
โทรศัพท์ 0-2564-6500 ต่อ 4259
อีเมล์: sitthisp@mtec.or.th

ทีมวิจัยเกษตรนาโนขั้นสูง
ดร.คมสันต์ สุทธิสินทอง
โทรศัพท์ 0-2564-7100 ต่อ 6613
อีเมล์: khomson@nanotec.or.th