สัมภาษณ์และเรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

ดร.จิตติ มังคละศิริ หัวหน้าทีมวิจัยพัฒนาฐานข้อมูลตลอดวัฏจักรชีวิตและการประยุกต์เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนและการค้า (LIDAST) สถาบันเทคโนโลยีและสารสนเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (TIIS) ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (MTEC)

ดร.จิตติ มังคละศิริ หัวหน้าทีมวิจัยพัฒนาฐานข้อมูลตลอดวัฏจักรชีวิตและการประยุกต์เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนและการค้า เป็นหนึ่งในคณะผู้แทนไทยที่เข้าร่วมการประชุมคณะกรรมการเจรจาระหว่างรัฐบาลในการจัดทำมาตรการที่มีผลผูกพันทางกฎหมายระหว่างประเทศด้านมลพิษจากพลาสติก รวมทั้งสิ่งแวดล้อมทางทะเล ครั้งที่ 3 (The third session of the Intergovernmental Negotiating Committee to develop an international legally binding instrument on plastic pollution, including in the marine environment, INC-3) ณ สำนักงานใหญ่โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) กรุงไนโรบี สาธารณรัฐเคนยา มีภารกิจหลักคือการสนับสนุนข้อมูลทางเทคนิคที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนให้ความเห็นทางวิชาการในการเจรจาเกี่ยวกับมลพิษของพลาสติกตลอดวัฏจักรชีวิต แก่ผู้แทนหลักจากกรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

สูงสุดคืนสู่สามัญ

พลาสติกแทบทั้งหมดเป็นวัสดุที่มนุษย์สังเคราะห์ขึ้นสำหรับการใช้ประโยชน์ในด้านต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นบรรจุภัณฑ์ อุปกรณ์ของใช้ หรือเครื่องมือต่างๆ ในทางวิทยาศาสตร์พลาสติกจัดเป็นสารประกอบพวกไฮโดรคาร์บอนที่มีน้ำหนักโมเลกุลสูง ประกอบด้วยโมเลกุลซ้ำๆ ต่อกันเป็นโมเลกุลสายยาว มีธาตุที่เป็นองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ คาร์บอน ไฮโดรเจน และออกซิเจน นอกจากนี้ยังอาจมีธาตุอื่นๆ เป็นองค์ประกอบย่อย เช่น ไนโตรเจน ฟลูออรีน คลอรีน และกำมะถัน เป็นต้น

ปัจจุบันพลาสติกได้รับการใช้งานอย่างแพร่หลายและเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของคนจำนวนมาก จนมีคำกล่าวว่ามีพลาสติกอยู่ทุกที่ที่เรามองออกไป คำกล่าวนี้ไม่เกินเลยความจริงแต่อย่างใด เพราะเราพบพลาสติกแม้กระทั่งสถานที่ที่ใกล้จุดที่สูงที่สุดของโลกอย่างยอดเขาเอเวอเรสต์ (Mount Everest) หรือใกล้จุดที่ต่ำที่สุดของโลกอย่างร่องลึกก้นสมุทรมาเรียนา (Mariana trench) หรือกล่าวให้ถูกต้องคือเราพบ “ขยะพลาสติก” หนึ่งในปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เร่งด่วนที่สุดที่ทุกประเทศเผชิญและต้องร่วมมือกันจัดการ

เหตุที่พลาสติกซึ่งมีคุณอนันต์กลับมีโทษมหันต์จนกลายเป็นปัญหาระดับโลกเช่นนี้ ก็เพราะว่าพลาสติกไม่สามารถย่อยสลายได้ตามธรรมชาติเหมือนขยะอินทรีย์ แต่พลาสติกอาจแตกตัวเป็นอนุภาคขนาดเล็กที่เรียกว่า ไมโครพลาสติก (microplastics) และ นาโนพลาสติก (nanoplastics) ซึ่งมีสมบัติที่คงสภาพ ย่อยสลายได้ยาก ทั้งยังมีขนาดเล็กมากทำให้แพร่กระจายได้อย่างรวดเร็ว จัดเก็บและกำจัดได้ยาก จึงส่งผลกระทบด้านลบอย่างมากต่อสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะอย่างยิ่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมทางทะเล (marine environment) รวมทั้งยังส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศ ความหลากหลายทางชีวภาพ รวมทั้งร่างกายของสิ่งมีชีวิตทั้งมนุษย์และสัตว์อีกด้วย

ข้อมูลของสำนักงานใหญ่โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ หรือ United Environment Program (UNEP) ระบุว่าขยะพลาสติกคิดเป็นสัดส่วนมากถึงร้อยละ 85 ของขยะทางทะเล (marine waste) ทั้งหมด ขยะเหล่านี้ส่วนใหญ่มาจากกิจกรรมบนบกและชายฝั่ง และส่วนที่เหลือเกิดจากกิจกรรมทางทะเลเอง รวมทั้งการพัดพาตามธรรมชาติทั้งลม คลื่นทะเล หรือฝน หากยังไม่มีการจัดการแก้ไขปัญหาอย่างเร่งด่วนแล้วคาดว่าปริมาณขยะพลาสติกที่ไหลลงสู่ท้องมหาสมุทรซึ่งปัจจุบันมีมากถึง 11 ล้านตันต่อปี จะเพิ่มขึ้นเป็น 3 เท่าภายในอีกระยะเวลาราว 20 ปีข้างหน้า ปริมาณขยะพลาสติกมหาศาลขนาดนี้มีน้ำหนักเทียบเท่ากับเรือสำราญขนาดใหญ่ที่สุดของโลกอย่าง Symphony of the Seas ถึง 178 ลำทีเดียว ที่สำคัญคือ ประเทศไทยเราก็เป็นหนึ่งในกลุ่มประเทศที่สร้างขยะพลาสติกในปริมาณมากที่สุดลำดับต้นๆ ของโลก ดังนั้น ขยะทางทะเลจึงได้รับการยกเป็นวาระแห่งชาติเพื่อให้เกิดความตื่นตัวในการจัดการขยะอันเป็นภัยคุกคามต่อสิ่งแวดล้อม

มุ่งสู่เป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน

ดร.จิตติ เป็นอีกผู้หนึ่งที่มีบทบาทสำคัญในด้านสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศไทย เขาได้ถ่ายทอดเรื่องราวต่างๆ นับจากวิกฤตปัญหาข้างต้นจนนำมาสู่การพัฒนาสนธิสัญญาพลาสติกโลก (Global Plastic Treaty) โดยกล่าวว่าหมุดหมายสำคัญเกิดขึ้นในเดือนมีนาคม ปี พ.ศ. 2565 ที่ประชุมสมัชชาสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ สมัยที่ 5 ช่วงที่ 2 (UNEA-5.2) ได้มีมติครั้งประวัติศาสตร์ในการรับรองญัตติด้านการจัดการมลพิษจากขยะพลาสติก และนับเป็นก้าวแรกของกระบวนการเพื่อมุ่งไปสู่การจัดตั้งคณะกรรมการเจรจาระหว่างรัฐบาล (Intergovernmental Negotiating Committee : INC) ในการจัดทำมาตรการที่มีผลผูกพันทางกฎหมายระหว่างประเทศด้านมลพิษจากพลาสติก รวมทั้งสิ่งแวดล้อมทางทะเล

คณะกรรมดังกล่าวมีผู้แทนจาก 193 ประเทศสมาชิกขององค์การสหประชาชาติเข้าร่วม มีพันธกิจคือการพัฒนาเครื่องมือจัดการมลพิษพลาสติก ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ตามแนวทางแบบองค์รวมครอบคลุมวัฏจักรชีวิต (life cycle) ทั้งหมดของพลาสติกตั้งแต่การผลิต การใช้ และการกำจัดขยะพลาสติก ดร.จิตติกล่าวว่าการประชุมเจรจามีทั้งหมด 5 ครั้ง โดยกำหนดให้แล้วเสร็จภายในปี พ.ศ. 2567 ก่อนเสนอเพื่อรับรองมาตรการที่เสร็จสมบูรณ์ในการประชุมผู้แทนรัฐบาลรัฐสมาชิก (Diplomatic Conference) ภายในปี พ.ศ. 2568 ซึ่งหากสำเร็จตามแผนที่วางไว้จริงก็นับได้ว่าเป็นหนึ่งในการพัฒนาสนธิสัญญาหรืออนุสัญญาที่เร็วที่สุดเท่าที่เคยมีมา

จนถึงเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2567 มีการประชุมเจรจาไปแล้ว 3 ครั้ง ครั้งแรก (INC-1) ระหว่างวันที่ 28 พฤศจิกายน ถึง 2 ธันวาคม พ.ศ. 2566 ที่เมืองปุนตา เด เลสเต (Punta del Este) สาธารณรัฐบูรพาอุรุกวัย ครั้งที่ 2 (INC-2) ระหว่างวันที่ 29 พฤษภาคม ถึง 2 มิถุนายน พ.ศ. 2566 ที่กรุงปารีส สาธารณรัฐฝรั่งเศส และครั้งล่าสุด (INC-3) ระหว่างวันที่ 13 ถึง 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2566 ที่กรุงไนโรบี สาธารณรัฐเคนยา ซึ่งเป็นที่ตั้งของสำนักงานใหญ่โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติอีกด้วย ในครั้งที่ 3 นี้เองที่ ดร.จิตติได้มีโอกาสเข้าร่วมการประชุมพร้อมกับผู้แทนจากกรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมซึ่งเป็นผู้แทนหลักในการเจรจาของประเทศไทย

ดร.จิตติกล่าวถึงการประชุมเจรจาอีก 2 ครั้งตามกำหนดการ นั่นคือ ครั้งที่ 4 (INC-4) ระหว่างวันที่ 21 ถึง 30 เมษายน พ.ศ. 2567 ที่กรุงออตตาวา สมาพันธ์รัฐแคนาดา และครั้งสุดท้าย (INC-5) ระหว่างวันที่ 25 พฤศจิกายน ถึง 1 ธันวาคม พ.ศ. 2567 ที่เมืองปูซาน (Busan) สาธารณรัฐเกาหลี ว่าเขาจะยังคงเข้าร่วมการประชุมทั้งสองครั้งเพื่อสนับสนุนข้อมูลทางเทคนิคที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนให้ความเห็นทางวิชาการเพื่อประโยชน์ในการเจรจาและการกำหนดแนวทางท่าทีของประเทศไทย

สัมภาษณ์และเรียบเรียงโดย งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้
ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

ทีมวิจัยพัฒนาผลิตภัณฑ์พลาสติก กลุ่มวิจัยกระบวนการทางวัสดุและการผลิตอัตโนมัติ ดำเนินกิจกรรมการวิจัยพัฒนาและการให้บริการด้านเทคนิคในด้านต่างๆ ที่ทีมวิจัยมีความเชี่ยวชาญ ได้แก่ การเลือกและการพัฒนาวัสดุ การออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์พลาสติก การพัฒนากระบวนการขึ้นรูปผลิตภัณฑ์พลาสติก และการวิเคราะห์ทดสอบผลิตภัณฑ์พลาสติก

สัมภาษณ์และเรียบเรียงโดย งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้
ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

เกี่ยวกับ IAPRI

IAPRI (International Association of Packaging Research Institutes) (www.iapri.org) เป็นองค์กรระหว่างประเทศที่ไม่แสวงหากำไร มุ่งส่งเสริมการดำเนินงานวิจัยและพัฒนาด้านบรรจุภัณฑ์ มีหลักการดำเนินงานมุ่งเน้นการวิจัย การพัฒนา และการศึกษาเชิงวิชาการเป็นหลัก

สิทธิประโยชน์ที่สมาชิกประเภท Institution ได้รับคือ การเข้าร่วมสัมมนาวิชาการ IAPRI world conferences และ IAPRI member conferences ซึ่งจัดสลับปีกัน โดยสมาชิกใน IAPRI Communities of Practice ได้แก่ Packaging and Consumers, Distribution Packaging, Sustainable Packaging, Active and Intelligent Packaging, University and Education การใช้งานฐานข้อมูล การได้รับทราบข้อมูลความก้าวหน้า การแบ่งปันความรู้ในกลุ่มสมาชิก การร่วมพิจารณาให้ทุนการวิจัยกับนักศึกษาแลกเปลี่ยน อีกด้วย

สมาชิกอีกประเภทของ IAPRI คือ Corporate มาจากกลุ่มธุรกิจอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้มีแรงขับเคลื่อนในการทำงาน แต่ยังมีการทำงานเชิงวิชาการและการวิจัยและพัฒนาเป็นแกนหลัก จุดประสงค์ของการมีสมาชิกกลุ่มนี้คือเพื่อเป็นการผลักดันงานวิจัยไปสู่การสร้างสรรค์นวัตกรรมและพัฒนาโมเดลธุรกิจ โดยให้น้ำหนักกับผลประโยชน์ในเชิงวิชาการและการนำองค์ความรู้จากการวิจัยไปใช้งานจริง เน้นการพัฒนาวิจัยบนหลักการของความยั่งยืน (Sustainability Development Goal, SDGs) โดยมีการรวบรวมกรณีศึกษาและแนวปฏิบัติที่เป็นสถานการณ์ในปัจจุบันเข้ามาแบ่งปันและลงความเห็นร่วมกัน แล้วเผยแพร่ผ่านการตีพิมพ์บทความวิชาการที่นำเสนอในการประชุมวิชาการ ปัจจุบันมีจำนวนสมาชิก IAPRI ทั้งหมด 81 องค์กรจาก 29 ประเทศทั่วโลก ส่วนใหญ่มาจากกลุ่มประเทศในยุโรป โดยภูมิภาคเอเชียมีประเทศจีนและประเทศไทยรวมอยู่ด้วย

IAPRI มีเว็บบอร์ดเพื่อเผยแพร่การดำเนินงาน ฐานข้อมูลเกี่ยวกับบรรจุภัณฑ์ บทความวิชาการจากการประชุมวิชาการ การอัปเดตข่าวสารของสถาบันที่เป็นสมาชิก จดหมายข่าวอิเล็กทรอนิกส์ กระดานข่าว ข้อมูลเชิงลึกเหล่านี้ สมาชิกสามารถล็อกอินเพื่อเข้าถึงข้อมูลได้ โดยมีค่าธรรมเนียมรายปี ซึ่ง IAPRI นำรายได้ส่วนนี้ไปใช้ในการบริหารและการดำเนินงาน

การเข้าเป็นสมาชิกและคณะกรรมบริหารใน IAPRI

ดร. วิชชุดา เดาด์ ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยเทคโนโลยีโพลิเมอร์ขั้นสูง ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เล่าว่า “ที่ผ่านมาประเทศไทยได้เข้าเป็นสมาชิกของ IAPRI นานกว่า 10 ปีแล้ว และมีส่วนร่วมในการส่งเสริมแนวปฏิบัติด้านบรรจุภัณฑ์ที่ยั่งยืน (sustainable packaging) มาโดยตลอด ต่อมาให้ทำหน้าที่ในวาระการดำรงตำแหน่ง 3 ปี ร่วมกับ Board of Directors ที่ประกอบไปด้วยผู้เชี่ยวชาญอีก 10 คนจากมหาวิทยาลัยและองค์กรในทวีปอเมริกา ยุโรป เอเชีย และแปซิฟิก โดยดำรงตำแหน่งติดต่อกันได้ไม่เกิน 2 วาระ”

ดร. วิชชุดาอธิบายบทบาทหน้าที่ของคณะกรรมการบริหารว่า “หน้าที่หลักของคณะกรรมการบริหารใน IAPRI คือ เข้าร่วมประชุมคณะกรรมการบริหารเพื่อพิจารณาให้ความเห็นในประเด็นการบริหารงานต่างๆ มีการพิจารณาลงความเห็น (consensus) ในฐานะ voting member ส่งเสริมและประชาสัมพันธ์งานของสมาคมฯ พิจารณาบทความตีพิมพ์ และนำเสนอผลงานและเข้าร่วมการประชุมวิชาการ ที่ผ่านมามีการประชุมคณะกรรมการฯ ทุก 2 เดือน

ประสบการณ์ของนักวิจัย MTEC กับการเข้าร่วมเป็นคณะกรรมการบริหารของ IAPRI

ปัจจุบัน ดร. วิชชุดาทำงานวิจัยด้านบรรจุภัณฑ์พลาสติก ซึ่งมีส่วนช่วยขับเคลื่อนแผนงานสำคัญด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน (circular economy) ช่วยสร้างความรู้ความเข้าใจที่เกี่ยวกับการออกแบบเพื่อเศรษฐกิจหมุนเวียน (design for circular economy, DE4CE) อีกทั้งร่วมเป็นคณะทำงานทางเทคนิคในการร่างมาตรฐานเศรษฐกิจหมุนทั้งระดับประเทศและนานาชาติอีกด้วย

เมื่อถามถึงประสบการณ์ในฐานะนักวิจัยที่เข้าไปมีส่วนร่วมในบทบาทการเป็นคณะกรรมการบริหารของ IAPRI ดร.วิชชุดากล่าวว่า “จากที่เคยเป็นคณะกรรมการและคณะอนุกรรมการทั้งในเวทีระดับประเทศและระดับโลก เราต้องการเสนอเรื่องมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจหมุนเวียน (CE environmental standard) และการลดขยะพลาสติก (plastic waste reduction) เพราะเรามีประสบการณ์ในมุมมองตรงนี้รู้ว่าการออกมาตรฐานจะมีประเด็นอะไรที่เกี่ยวข้องบ้าง หรือมีประเด็นอะไรที่วงการวิชาการต้องตระหนักว่าจะมีการเปลี่ยนแปลง สิ่งหนึ่งที่คิดว่า IAPRI อาจจะมีการเปลี่ยนแปลงค่อนข้างมากคือ เรื่องของ European green deal ที่มีเรื่องการแบน (banned) พลาสติกโดยเฉพาะบรรจุภัณฑ์ ดังนั้น งานวิจัยรูปแบบใหม่จึงไม่ใช่แค่การพัฒนาวัสดุใหม่ แต่อาจมีโมเดลธุรกิจ หรือเรื่องอื่นด้วย เราจึงต้องการเข้ามามีส่วนร่วมในเรื่องนี้ เพราะถ้าเรามองแค่การเปลี่ยนไปใช้วัสดุใหม่ก็อาจจะยังไม่ใช่การพัฒนาที่ยั่งยืน การพัฒนาไปสู่ความยั่งยืนควรคิดอย่างเป็นระบบ (system thinking) และมองภาพเป็นโซลูชั่น (solution) ทั้งหมด ซึ่งปัจจุบันกำลังเป็นกระแสโลก เราจะเห็นว่าประเทศทางยุโรป อเมริกา และ ออสเตรเลีย ก็กำลังปลูกฝังคนรุ่นใหม่ที่เข้าสู่วงการไปในแนวทางนี้ ดังนั้น การเข้าร่วมเป็นคณะกรรมการบริหารของ IAPRI ก็จะเปิดโอกาสให้เราได้สร้างเครือข่ายความร่วมมือกับพันธมิตรใหม่ๆ รวมถึงสร้างความก้าวหน้าในการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมด้านบรรจุภัณฑ์ ในกรณีของบรรจุภัณฑ์ แนวทางการพัฒนาต้องคำนึงถึงความสมดุลระหว่างเรื่องความยั่งยืน (sustainability) ประสิทธิภาพ (efficiency) ในการทำหน้าที่ปกป้องสิ่งที่บรรจุภายใน และเรื่องของความปลอดภัย (safety) ด้วย ซึ่งโดยรวมจะสามารถสร้างผลกระทบเชิงบวกให้แก่อุตสาหกรรมและสังคมได้”

ประโยชน์ต่อหน่วยงานในประเทศจากการเข้าร่วมเป็นคณะกรรมการบริหารของ IAPRI

การที่เอ็มเทคเข้าไปเป็นสมาชิกในคณะกรรมการบริหารของ IAPRI จะมีส่วนผลักดันการขับเคลื่อนนโยบายของประเทศด้านไหนหรือไม่นั้น ดร.วิชชุดาอธิบายว่า “ตอนนี้มองความร่วมมือเป็นอันดับหนึ่ง ส่วนการกำหนดนโยบายในระดับประเทศอาจจะยังไม่เกี่ยวข้องนัก เพราะในเวทีนี้เน้นเรื่องการเรียนรู้จากการแบ่งปันประสบการณ์ทำงาน เรื่องของการเข้าใจปัญหาและการศึกษาความเป็นไปได้ทางเทคนิค (technical feasibility) ในด้านทิศทางการวิจัยจากประเทศที่มีประสบการณ์ในการนำกฎระเบียบ ข้อบังคับ (regulation) ไปประยุกต์ใช้ ถือเป็นการถอดบทเรียนที่เกิดจากการเรียนรู้ของแต่ละประเทศนำมาถ่ายทอดให้กับผู้เกี่ยวข้องโดยเฉพาะภาคเอกชนในประเทศ เพราะการนำมาตรฐานและวิธีการดำเนินงานมาปฏิบัติจะต้องพิจารณาว่าระบบโครงสร้างสาธารณูปโภคของประเทศมีความพร้อมหรือมีความเป็นไปได้ที่จะรองรับและสามารถทำได้หรือไม่”

ดังนั้นเราสามารถใช้เวทีนี้ส่งเสริมให้นักวิจัยเอ็มเทคไปนำเสนอผลงานใน IAPRI ได้ด้วย ตามทิศทางในปัจจุบันไม่ใช่เฉพาะเรื่องของการวิจัยวัสดุเท่านั้น เราอาจอาศัยพันธมิตรที่ช่วยผลักดันเราให้ไปได้ไกลกว่านี้ หรือเราอาจจะพบกับพันธมิตรที่เกิดปัญหาเหมือนกัน ช่วยกันคิด และแก้ปัญหาให้สามารถทำงานต่อไปได้

เมื่อสอบถามถึงมุมมองเกี่ยวกับเป้าหมายของการทำงานในฐานะคณะกรรมการบริหารของ IAPRI ดร. วิชชุดา กล่าวว่า “ก่อนจะหมดวาระในอีกสามปีข้างหน้า อยากที่จะเข้าร่วมขับเคลื่อนทิศทาง และสร้างเครือข่ายวิจัย โดยเฉพาะใน COP: Sustainable Packaging และ COP: Active and Intelligent Packaging รวมถึงถ่ายทอดบทเรียนที่ได้ในการทำงานใน Communities of Practices เพื่อให้เกิดการปรับปรุงในรูปแบบของการสร้าง platform ของนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ในด้านการใช้งาน และคำนึงถึงสิ่งแวดล้อม ที่จะช่วยเพิ่มโอกาสทางธุรกิจให้อุตสาหกรรมในประเทศได้ในอนาคต”

ข้อมูลเพิ่มเติม:
1. https://www.iapri.org/board_of_directors.php

2. https://www.mtec.or.th/news-event/80121/?fbclid=IwAR1nIPA-xXmqWoqu9Xbbm2fOcH1e7Wg615pxCJub5fa60loB6DC2toA1oEk

3. https://www.mtec.or.th/bcg-economy/internview-dr-witchuda-daud

4. https://www.memberleap.com/members/directory/search_bootstrap.php?org_id=IAPR&mem_dir=X

5. https://memberleap.com//news_detail.php?org_id=IAPR&id=25323

ขอบคุณข้อมูลจาก:
ดร.วิชชุดา เดาด์ นักวิจัย ผู้อำนวยการ กลุ่มวิจัยเทคโนโลยีโพลิเมอร์ขั้นสูง
ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค)
อีเมล: witchuds@mtec.or.th