dMRV Archives - MTEC ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ

ผลของการใช้ไบโอชาร์ต่อการปลูกข้าวในพื้นที่ดินเค็ม

dtmd-saw — Mon, 31 Aug 2026 02:23:19 +0000

ผลของการใช้ไบโอชาร์ต่อการปลูกข้าวในพื้นที่ดินเค็ม

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ
บรรยายโดย
ดร.บัวหลวง ฝ้ายเยื่อ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
การประชุมระดมสมอง Biochar Consortium ครั้งที่ 4
NAC2026

ปัญหาดินเค็ม (Saline Soil) เป็นอุปสรรคสำคัญต่อการทำนาข้าวในไทย โดยเฉพาะภาคอีสานที่มีพื้นที่ดินเค็มรวมกว่า 11.5 ล้านไร่ โดยนิยามดินเค็มคือดินที่มีเกลือละลายน้ำได้อยู่ในปริมาณสูง ซึ่งจะมีค่าการนำไฟฟ้าของสารละลายที่สกัดจากดินที่อิ่มน้ำ (ค่า ECe) สูงกว่า 4 dS/m และส่งผลเสียอย่างมากต่อการปลูกข้าวซึ่งเป็นพืชที่ไม่ทนต่อสภาวะดินเค็ม

การนำไบโอชาร์มาใช้ในการฟื้นฟูดินเค็มถือเป็นนวัตกรรมที่ใช้ประโยชน์จากสมบัติเด่นในการมีรูพรุนสูง ส่งผลให้มีพื้นที่ผิวสัมผัสมากและช่วยอุ้มน้ำได้ดี อีกทั้งพื้นผิวนั้นประกอบด้วยประจุลบของหมู่ฟังก์ชันคาร์บอกซิลและฟีนอลิก จึงสามารถช่วยดูดซับประจุบวกของโซเดียม (Na⁺) จากดินเค็มไว้ในตัวและลดปริมาณโซเดียมที่จะเข้าสู่ต้นพืช พร้อมกับช่วยเพิ่มความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุบวก (CEC) เพื่อกักเก็บธาตุอาหารที่จำเป็น เช่น โพแทสเซียม แคลเซียม และแมกนีเซียม ไว้ในดินได้ดีขึ้น เป็นต้น

จากการศึกษาการปลูกข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 ในพื้นที่ดินเค็มจัดและประสบภัยน้ำทะเลหนุน พบว่าการใช้ไบโอชาร์จากวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตร (เช่น แกลบ ไม้ไผ่) ในอัตราที่เหมาะสม สามารถช่วยลดการสะสมโซเดียมในใบธงและลำต้นของข้าวได้อย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลให้อัตราการรอดชีวิต ความสูง น้ำหนักลำต้นและราก และผลผลิตเมล็ดข้าว เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน แม้ในสภาวะวิกฤตขาดแคลนน้ำหรือน้ำเค็มหนุน อย่างไรก็ตาม ผลการวิจัยระบุว่าอัตราการใช้ไบโอชาร์ที่เหมาะสมสำหรับดินเค็มจัด อยู่ในระดับค่อนข้างสูงถึงประมาณ 5 กิโลกรัมต่อตารางเมตร (หรือ 8 ตันต่อไร่) ซึ่งเกษตรกรสามารถลดต้นทุนได้ด้วยการทยอยใส่ร่วมกับการจดบันทึก หรือรวมกลุ่มกันผลิตเพื่อใช้เองในชุมชน

นอกจากนี้ สิ่งสำคัญที่เกษตรกรควรคำนึงถึง คือเทคนิคการเตรียมไบโอชาร์ด้วยการบ่ม (charge) ก่อนนำไปใช้ เนื่องจากไบโอชาร์ที่เพิ่งผลิตใหม่อาจดูดซับธาตุอาหารจากดินจนเกิดการแย่งอาหารจากต้นกล้าข้าวในระยะแรกได้ โดยแนะนำให้ใส่ไบโอชาร์ร่วมกับปุ๋ยหมักลงในแปลงนาที่เตรียมไว้ และเติมน้ำหมักทิ้งไว้ประมาณ 14 วันก่อนการปักดำ เพื่อให้ไบโอชาร์อิ่มตัวด้วยจุลินทรีย์และธาตุอาหาร และพร้อมส่งเสริมการเจริญเติบโตของข้าวโดยไม่ส่งผลกระทบเชิงลบ

ในอนาคต การใช้ไบโอชาร์จะเป็นจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญในกรอบความยั่งยืนและเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยเฉพาะการเชื่อมโยงเข้ากับระบบการตรวจวัด รายงาน และทวนสอบดิจิทัล (dMRV) เพื่อสร้างคาร์บอนเครดิตผ่านโครงการ T-VER ซึ่งจะช่วยสร้างรายได้เสริมให้แก่เกษตรกรและเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ แม้ว่าไบโอชาร์จะมีโครงสร้างที่คงทนและสามารถกักเก็บคาร์บอนในดินได้นานนับร้อยปี แต่ประสิทธิภาพของการแก้ปัญหาดินเค็มในระยะยาว รวมถึงการกำหนดอัตราส่วนการใช้งานตามสภาพดินเฉพาะถิ่น ยังคงเป็นหัวข้อที่ต้องได้รับการศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่อง เพื่อการฟื้นฟูทรัพยากรดินและยกระดับเกษตรกรรมไทยได้อย่างยั่งยืน

The post ผลของการใช้ไบโอชาร์ต่อการปลูกข้าวในพื้นที่ดินเค็ม appeared first on MTEC ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ.

dMRV: ระบบตรวจวัด รายงานผล และการทวนสอบแบบดิจิตอล

Arunee Seesai — Mon, 12 Jan 2026 02:06:44 +0000

dMRV: ระบบตรวจวัด รายงานผล และการทวนสอบแบบดิจิตอล

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

การวิจัยและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อสนับสนุนการลดก๊าซเรือนกระจกผ่านนวัตกรรมทางวัสดุมีความสำคัญต่อการบรรลุเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน ทั้งนี้ ในภาคการเกษตรและชุมชน มีการดำเนินโครงการพัฒนาระบบ Biochar-dMRV Platform เพื่อช่วยให้โครงการด้านคาร์บอนเครดิตจากไบโอชาร์ระดับชุมชนสามารถประเมินศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนด้วยไบโอชาร์ได้อย่างเป็นระบบ

ระบบ Biochar-dMRV Platform เป็นความร่วมมือระหว่างศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) และศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) ภายใต้สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้รับการออกแบบเพื่อช่วยในการตรวจวัด รายงาน และทวนสอบข้อมูลการผลิตไบโอชาร์ในพื้นที่ชุมชนอย่างแม่นยำและน่าเชื่อถือ

หัวใจสำคัญของระบบนี้คือ การบูรณาการข้อมูลแบบอัตโนมัติผ่านการเชื่อมโยงกับอุปกรณ์ Biochar-IoT Box ซึ่งทำหน้าที่เป็นระบบตรวจวัดและบันทึกอุณหภูมิและระยะเวลาการเผาไหม้ของเตาผลิตไบโอชาร์แบบต่อเนื่องและอัตโนมัติ

ไบโอชาร์ (Biochar) หรือถ่านชีวภาพที่ผลิตโดยการนำชีวมวลเหลือทิ้งไปผ่านกระบวนการไพโรไลซิสหรือแก๊สซิฟิเคชัน มีสมบัติในการปรับปรุงดินและยังช่วยกักเก็บคาร์บอนได้อีกด้วย ดังนั้น แพลตฟอร์ม Biochar-dMRV จึงเข้ามามีบทบาทสำคัญในการสร้าง “มูลค่าทางเศรษฐศาสตร์สิ่งแวดล้อม” ให้แก่ไบโอชาร์ผ่านกลไกการรับรองคาร์บอนเครดิต

ระบบ Biochar-dMRV Platform ผสานเทคโนโลยี Internet of Things (IoT) ในการตรวจวัดและส่งข้อมูล ช่วยสร้างความโปร่งใส ลดข้อผิดพลาด จึงสามารถนำข้อมูลไปประมวลผลค่าศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนที่สอดคล้องกับมาตรฐาน T-VER (Thailand Voluntary Emission Reduction) ของไทยได้อย่างแม่นยำ

เนื่องจากทีมวิจัยเอ็มเทคได้มีบทบาทสำคัญในการร่วมพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานภายใต้โครงการการรวบรวมข้อมูลปฐมภูมิในการผลิตไบโอชาร์ในประเทศ เพื่อใช้ประกอบการจัดทำมาตรฐานคุณภาพของไบโอชาร์ และการกักเก็บคาร์บอนอย่างถาวรของไบโอชาร์ระดับอาเซียน ระบบ dMRV ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการจึงทำหน้าที่เสมือนสะพานเชื่อมระหว่างข้อมูลการผลิตที่เชื่อถือได้ เมื่อประกอบกับเกณฑ์การรับรองที่เป็นที่ยอมรับในระดับประเทศ ทำให้ให้แน่ใจได้ว่าการประเมินปริมาณการกักเก็บคาร์บอนมีความถูกต้องตามหลักวิชาการ

ทั้งหมดนี้ไม่เพียงแค่ช่วยยกระดับความน่าเชื่อถือทางวิชาการผ่านกลไกการตรวจวัดข้อมูลที่มีความแม่นยำ แต่ยังช่วยให้ชุมชนผู้ผลิตไบโอชาร์เข้าถึงกลไกคาร์บอนเครดิต และเตรียมความพร้อมสู่การขอรับรอง T-VER และการสร้างรายได้เสริมในอนาคต

ตลอดระยะเวลาราว 2 ปีที่ผ่านมา ทีมวิจัยด้านสิ่งแวดล้อมของเอ็มเทค ได้เป็นกำลังสำคัญในการบุกเบิกและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสำหรับโครงการด้านไบโอชาร์อย่างต่อเนื่อง ครอบคลุมตั้งแต่การจัดทำมาตรฐานผลิตภัณฑ์ การพัฒนาระบบวิเคราะห์ทดสอบ การประเมินมลพิษทางอากาศจากเตาผลิตไบโอชาร์ ไปจนถึงการวางรากฐานด้านมาตรฐานการประเมินการกักเก็บคาร์บอนจากไบโอชาร์ อันจะนำไปสู่การลดก๊าซเรือนกระจกในระดับประเทศอย่างยั่งยืน

ติดต่อสอบถามข้อมูล
ทีมวิจัยวัสดุและระบบเพื่อสิ่งแวดล้อม ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (ดร.เปรมฤดี กาญจนปิยะ)
โทรศัพท์ 0-2564-6500 ต่อ 4452
เว็บไซต์ https://www.mtec.or.th/env-research-group-mse-team/

Biochar-IoT Box, dMRV, MTEC, T-VER, คาร์บอนเครดิต, ประเมินการกักเก็บคาร์บอน, ไบโอชาร์

The post dMRV: ระบบตรวจวัด รายงานผล และการทวนสอบแบบดิจิตอล appeared first on MTEC ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ.