เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

เป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ของไทย (Net Zero) ถูกขยับให้เร็วขึ้นเป็นปี พ.ศ. 2593 และความท้าทายจากมาตรการการค้าระหว่างประเทศที่เริ่มมีข้อบังคับด้านสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน เป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญให้ภาคอุตสาหกรรมไทยต้องปรับตัว

การขับเคลื่อนอุตสาหกรรมไทยสู่เป้าหมาย Net Zero จำเป็นต้องอาศัย การประเมินวัฏจักรชีวิต หรือ LCA (Life Cycle Assessment) เพื่อวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม โดยความน่าเชื่อถือของผลการประเมินขึ้นกับการจัดทำบัญชีรายการวัฏจักรชีวิต หรือ LCI (Life Cycle Inventory) ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญตามมาตรฐาน ISO 14040 และ ISO 14044

ปัจจุบัน สถาบันเทคโนโลยีและสารสนเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (TIIS) ภายใต้เอ็มเทค สวทช. ร่วมกับหน่วยงานพันธมิตร ได้พัฒนา “ฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตแห่งชาติ” ที่มีการบันทึกการใช้ทรัพยากร วัตถุดิบ พลังงาน ตลอดจนการปลดปล่อยมลพิษและของเสียสู่สิ่งแวดล้อมตลอดวัฏจักรชีวิต เพื่อใช้เป็นค่าอ้างอิงในระดับประเทศ

จุดเด่นสำคัญคือ “ความแม่นยำจำเพาะ” เช่น ค่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการผลิตไฟฟ้าของประเทศ (Thai Grid Mix) และค่าสัมประสิทธิ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจก ที่สะท้อนถึงกิจกรรมการผลิตวัสดุพื้นฐาน ซึ่งช่วยให้ผู้ประกอบการไทยไม่ต้องแบกรับภาระภาษีที่สูงเกินจริงจากการใช้ค่ากลางสากล (Global Default) ที่มักประเมินค่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงกว่าความเป็นจริง จนส่งผลให้เสียเปรียบทางการแข่งขัน

“ฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตแห่งชาติ” นี้เปรียบเสมือนเครื่องมือช่วยระบุ “จุดวิกฤต” หรือขั้นตอนที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงที่สุดในกระบวนการผลิต ช่วยให้ภาคเอกชนนำข้อมูลไปจัดทำแผนลดก๊าซเรือนกระจกได้อย่างตรงจุด เช่น การทางพิเศษแห่งประเทศไทย (กทพ.) ที่มีแผนการลดคาร์บอนขององค์กรลง ร้อยละ 30 ผ่านการเลือกใช้วัสดุก่อสร้างคาร์บอนต่ำอย่างปูนซีเมนต์ไฮดรอลิก และลดภาระต้นทุนจากมาตรการกำแพงภาษีคาร์บอนของสหภาพยุโรป (CBAM)

ยิ่งไปกว่านั้น องค์ความรู้จากการพัฒนา “ฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตแห่งชาติ” ยังขยายผลไปสู่การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมอื่นๆ อาทิ การประเมินร่องรอยการใช้น้ำ (Water Footprint) การจัดทำฉลากคาร์บอนฟุตพรินต์ และการออกแบบนโยบายของภาครัฐที่เกี่ยวข้อง

ขณะเดียวกัน การเตรียมความพร้อมด้านข้อมูลคาร์บอนคือความจำเป็นทางธุรกิจ เพื่อรองรับข้อกำหนดการเปิดเผยข้อมูลด้านความยั่งยืนของบริษัทในกลุ่ม SET50 ที่เริ่มมีผลในปี พ.ศ. 2569 ตลอดจนร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของไทย ซึ่งกำหนดให้ภาคเอกชนกว่า 3,200 ราย ต้องรายงานข้อมูลภาคบังคับในช่วงปี พ.ศ. 2571–2572 ก่อนเข้าสู่ระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการจัดเก็บภาษีคาร์บอนอย่างเต็มรูปแบบในปี พ.ศ. 2573

การมีฐานข้อมูล LCI ที่น่าเชื่อถือและปรับใช้กับกระบวนการผลิตเพื่อลดคาร์บอนได้จริงนั้น เป็นกุญแจสำคัญในการสนับสนุนอุตสาหกรรมไทย ให้ข้ามผ่านกำแพงภาษีและกติกาการค้าโลกด้านสิ่งแวดล้อมได้ ผู้ประกอบการที่สนใจสามารถติดต่อ สถาบันเทคโนโลยีและสารสนเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน เอ็มเทค สวทช. หรือศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ https://www.mtec.or.th/tiis/

เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

ทั่วโลกให้ความสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและการค้าที่มุ่งเน้นลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพื่อให้การใช้ทรัพยากรเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ อันเป็นแรงกดดันให้ภาคอุตสาหกรรมต้องพัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมทั้งปรับตัวในการดำเนินงานและการสื่อสารข้อมูลเพื่อตอบโจทย์ความยั่งยืน

ฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิต (Life Cycle Inventory: LCI) เป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้ทราบถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมของผลิตภัณฑ์ได้ตลอดทั้งวงจรชีวิต จึงมีบทบาทสำคัญต่ออุตสาหกรรมในการมุ่งสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ สถาบันเทคโนโลยีและสารสนเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (TIIS) ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (สวทช.) ได้ดำเนินการร่วมกับพันธมิตร ทั้งภาครัฐและภาคอุตสาหกรรม จัดทำฐานข้อมูลตลอดวัฏจักรชีวิตและตัวชี้วัดด้านความยั่งยืน รวมถึงฐานข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ CO₂, Circular Economy และ SDGs

TIIS จัดเก็บและรวบรวมฐานข้อมูลเพื่อเป็นโครงสร้างพื้นฐานกลาง เพื่อให้ข้อมูลที่จัดทำไว้เป็นตัวแทนระดับประเทศสำหรับกลุ่มวัสดุพื้นฐาน พลังงาน เกษตรและอุตสาหกรรม ทั้งนี้ในปี พ.ศ.2568 มีฐานข้อมูลมากกว่า 500 ชุด

ปัจจุบันฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตมีขนาดใหญ่และซับซ้อนมากขึ้น การนำปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI (Artificial Intelligence) เข้ามาช่วยบริหารจัดการข้อมูลจะช่วยเพิ่มความแม่นยำและประสิทธิภาพการวิเคราะห์ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีการใช้ AI เพื่อรวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่าง ๆ ทั้งระบบ IoT ข้อมูลจากการสำรวจระยะไกล (remote sensing) ข้อมูลภาพ ข้อมูลจากเซ็นเซอร์หรือฐานข้อมูลออนไลน์ และยังสามารถสร้างข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับความยั่งยืนในหลายมิติ รวมถึงการพัฒนาและปรับปรุงตัวชี้วัดที่ใช้ประเมินความยั่งยืนให้ครอบคลุมและแม่นยำ สำหรับใช้เป็นข้อมูลสนับสนุนหน่วยงานภาครัฐและเอกชนในการตัดสินใจและการคาดการณ์แนวโน้มในอนาคต

เป้าหมายใหญ่คือ หมุดหมายที่ 10 ซึ่งไทยมีเศรษฐกิจหมุนเวียนและสังคมคาร์บอนต่ำ ภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 – 2570) ที่มุ่งขับเคลื่อนประเทศสู่การสร้างสังคมคาร์บอนต่ำด้วยการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการค้าพร้อมยกระดับการเติบโตของธุรกิจตามแนวทางเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน

การสัมมนาเผยแพร่แนวคิดและนวัตกรรม-AI เพื่อเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ มีหัวข้อบรรยาย ได้แก่ เทคโนโลยี และ AI เพื่อสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืนสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ การพัฒนาที่ยั่งยืนและเศรษฐกิจดิจิทัล-AI แพลตฟอร์มบัญชีข้อมูลภาครัฐ (Government Data Catalog: GD Catalog) เพื่อสนับสนุนข้อมูลสถิติด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศ และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและ AI เพื่อเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืนและเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ

ผู้สนใจสามารถร่วมฟังสัมมนาหัวข้อ “ร่วมสร้างอนาคต: แนวคิดและนวัตกรรม-AI เพื่อเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ” ในงานประชุมวิชาการ NAC2025 วันที่ 26 มีนาคม 2568 เวลา 9:00–12:00 น. ห้อง CC-405 อาคาร 14 อาคารศูนย์ประชุมอุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย ปทุมธานี ลงทะเบียนเข้าฟังได้ฟรีที่ https://www.nstda.or.th/nac/2025/seminar/nac-09/

ติดต่อสอบถามข้อมูล:
คุณสุทธิชา ปัญญาเกิด
โทรศัพท์: 02 564 7000 ต่อ 6455
อีเมล: sudticha.pun@nstda.or.th