เครือข่าย“ Global LCA Data Access” (GLAD) มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ผู้ใช้งานสามารถเข้าถึงและแลกเปลี่ยนฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตระหว่างประเทศ หรือระหว่างผู้ให้บริการได้ดีขึ้น โดย GLAD ได้รับการสนับสนุนจาก UN Environmental Programme ผ่านทาง Life Cycle Initiative ซึ่งต้องการให้แต่ละประเทศแลกเปลี่ยนข้อมูลการประเมินวัฏจักรชีวิต (LCA) เพื่อช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายสามารถพัฒนานโยบายที่มุ่งสู่การบริโภคและการผลิตที่ยั่งยืนได้ ตลอดจนอุตสาหกรรมต่างๆ สามารถใช้ข้อมูลที่มีประสิทธิภาพเพื่อประกอบการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ด้านความยั่งยืนอีกด้วย ความสามารถในการเข้าถึงข้อมูลที่เพิ่มขึ้นและการแลกเปลี่ยนข้อมูลจะเป็นประโยชน์ต่อ life cycle community อีกทั้งยังช่วยให้การประเมินวัฏจักรชีวิตถูกนำไปใช้อย่างกว้างขวาง โดย network นี้ประกอบด้วยฐานข้อมูล LCA จากหลากหลายแหล่ง เมื่อผู้ใช้บริการทำการค้นหาเพื่อเข้าถึงฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตผ่านทางหน้า interface ที่จัดทำขึ้น เครือข่ายจะทำการส่งฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตไปให้ผู้ใช้บริการในรูปแบบที่ผู้ใช้ต้องการ

ประเทศไทยเป็น 1 ใน 14 ประเทศพันธมิตรที่มีส่วนร่วมในการพัฒนา GLAD ปัจจุบันอยู่ในระหว่างการดำเนินการพัฒนาฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตของประเทศไทยให้สามารถเข้าร่วมเครือข่ายดังกล่าวได้ อย่างไรก็ตาม การแลกเปลี่ยนฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตของประเทศไทยนั้นยังอยู่ในระหว่างกระบวนการพิจารณาถึงความเหมาะสมและความเป็นไปได้ในการแลกเปลี่ยนกับนานาประเทศ (รายละเอียดเพิ่มเติม https://www.globallcadataaccess.org/about)

ฐานข้อมูลและองค์ความรู้จากผลการพัฒนาฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตของประเทศไทย ตลอดระยะเวลาการดำเนินงานที่ผ่านมาถูกนำไปประยุกต์ใช้งานอย่างแพร่หลายในด้านการประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการประเมินผลกระทบด้านภาวะโลกร้อน หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่า การประเมินคาร์บอนฟุตพรินต์ (Carbon Footprint: CF) (ทั้งการประเมินคาร์บอนฟุตพรินต์ของผลิตภัณฑ์ และการประเมินคาร์บอนฟุตพรินต์ขององค์กร) ต่อมาได้ขยายไปสู่การประเมินผลกระทบด้านการขาดแคลนน้ำ (Water Scarcity Footprint: WSF) รวมถึงนำไปประกอบการจัดทำแผนงานและนโยบายต่าง ๆ ของภาครัฐ ตัวอย่างจากการนำฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตของประเทศไทยไปประยุกต์ใช้ด้านความยั่งยืน แสดงดังภาพ

ตัวอย่างของฐานข้อมูลที่จัดทำ อาทิ ไฟฟ้า การขนส่ง เชื้อเพลิงที่ใช้ในภาคการผลิตและภาคการขนส่ง ปศุสัตว์ อาหารสัตว์ ผัก-ผลไม้ และสิ่งทอ เป็นต้น ทั้งนี้ ฐานข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับทั้งอุตสาหกรรมต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ ปัจจุบันมีผู้นำฐานข้อมูลไปใช้อย่างกว้างขวางทั้งจากหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน ในส่วนของหน่วยงานภาครัฐปัจจุบัน ฐานข้อมูลของประเทศมีความสำคัญต่อตัวชี้วัดร่วมระดับกระทรวง (Joint KPI) อาทิ แผนยุทธศาสตร์การเติบโตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Green Growth) แผนส่งเสริมการจัดซื้อจัดจ้างที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Green GPP) และการประเมินผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศที่คิดรวมต้นทุนด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมของประเทศ (Green GDP) เป็นต้น ในส่วนของผู้ประกอบการภาคเอกชน ฐานข้อมูลเหล่านี้สามารถช่วยในการตัดสินใจและทราบจุดสำคัญสำหรับการปรับปรุงกระบวนการผลิตของตนเองให้ใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด โดยปล่อยมลสารสู่สิ่งแวดล้อมน้อยที่สุดได้ เพื่อมุ่งสู่การผลิตผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม อีกทั้งเพื่อขอการรับรองฉลากสิ่งแวดล้อมประเภทต่างๆ อาทิ คาร์บอนฟุตพรินต์ของผลิตภัณฑ์ (Carbon Footprint of Product; CFP) คาร์บอนฟุตพรินต์ขององค์กร (Carbon Footprint for Organization; CFO) และฟุตพรินต์สิ่งแวดล้อมของผลิตภัณฑ์ (Product of Environmental Footprint; PEF) เป็นต้น เพื่อเพิ่มศักยภาพและเพิ่มขีดความสามารถของผู้ประกอบการให้พร้อมรับกับกฎระเบียบที่อาจเป็นเครื่องกีดกันทางการค้าและเตรียมพร้อมสำหรับการปรับเปลี่ยนไปสู่การเติบโตอย่างยั่งยืน อันเป็นแนวทางและนโยบายที่สำคัญของประเทศไทยในปัจจุบัน

การจัดทำบัญชีรายการวัฏจักรชีวิต (Life Cycle Inventory; LCI) ของผลิตภัณฑ์หรือการบริการ ซึ่งเป็นข้อมูลพื้นฐานสำคัญที่ช่วยสนับสนุนงานด้านสิ่งแวดล้อมและการค้าของประเทศ ทั้งการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมตลอดวัฏจักรชีวิต การพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การวางแผนการใช้ทรัพยากร รวมถึงการวางนโยบายของภาครัฐ ด้วยตระหนักถึงความสำคัญดังกล่าว หน่วยงานพันธมิตร อันประกอบด้วย ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ, กระทรวงอุตสาหกรรม (โดยกรมโรงงานอุตสาหกรรม), สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย, สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย จึงร่วมกันดำเนินการจัดทำ “ฐานข้อมูลบัญชีรายการวัฏจักรชีวิตของประเทศไทย” ขึ้น เพื่อให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานของประเทศในการนำไปใช้ประโยชน์ดังกล่าวข้างต้น

การจัดทำ Life Cycle Inventory (LCI) หรือบัญชีรายการวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ (หรือการบริการ) เป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมด้วยวิธี LCA ซึ่งLCI ที่มีคุณภาพ ถูกต้อง น่าเชื่อถือ และโปร่งใส จะทำให้ผลการประเมินถูกนำไปใช้ได้อย่างถูกต้องเหมาะสม ทั้งในการปรับปรุงการผลิต การเลือกห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) การวางแผนการใช้ทรัพยากร การตัดสินใจ การวางนโยบาย รวมถึงการขอฉลากสิ่งแวดล้อม เช่น Carbon Footprint เป็นต้น

การดำเนินงานของการพัฒนาฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตของประเทศไทย

จากความสำคัญของ LCI ของวัสดุพื้นฐานและพลังงานดังกล่าว หน่วยงานพันธมิตรทั้ง 5 หน่วยงานข้างต้นจึงได้จัดทำ “ฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตของวัสดุพื้นฐานและพลังงานของประเทศ” ขึ้น โดยมุ่งไปที่วัสดุพื้นฐานและพลังงาน 3 กลุ่มใหญ่ ดังนี้

1. กลุ่มโครงสร้างพื้นฐาน (Infrastructure) ได้แก่ ผลิตภัณฑ์จากโรงกลั่นน้ำมัน โรงแยกก๊าซธรรมชาติ ไฟฟ้า น้ำประปาและน้ำอุตสาหกรรม การขนส่งโดยรถบรรทุก
2. กลุ่มวัสดุพื้นฐาน (Basic Materials) แบ่งย่อยออกเป็น 3 กลุ่ม คือ
   1. วัสดุจากอุตสาหกรรม ได้แก่ สิ่งทอ เยื่อและกระดาษ เม็ดพลาสติก
   2. วัสดุจากเกษตรกรรม ได้แก่ ยางธรรมชาติ ปาล์มน้ำมัน พืชผักผลไม้ และปศุสัตว์
   3. วัสดุก่อสร้าง ได้แก่ กระจก ไม้ยางพารา
3. กลุ่มการรีไซเคิลและการจัดการซาก (Recycle and Waste Management) ได้แก่ การรีไซเคิล การเผา การฝังกลบ การย่อยสลายโดยไม่ใช้ออกซิเจน

คณะทำงานของการจัดทำฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิต

1. คณะทำงานดูแลฐานข้อมูลกลาง (Commissioner) ปัจจุบัน คือ สถาบันเทคโนโลยีและสารสนเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (TIIS) ซึ่งมีหน้าที่ควบคุมคุณภาพ ดูแล รักษา และเผยแพร่ฐานข้อมูล รวมถึงให้คำปรึกษาในการจัดทำฐานข้อมูล และรับผิดชอบภาพรวมของการพัฒนาฐานข้อมูลให้เป็นไปตามมาตรฐานสากล

2. คณะทำงานเก็บข้อมูลบัญชีรายการสิ่งแวดล้อม (Practitioner) ได้แก่ กลุ่มบุคคลหรือหน่วยงานต่างๆ ที่มีความเชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมเป้าหมาย มีหน้าที่ในการติดต่อกับภาคอุตสาหกรรมหรือเกษตรกรรมที่เกี่ยวข้อง เพื่อขอข้อมูล วิเคราะห์ความถูกต้อง และความน่าเชื่อถือของข้อมูลนั้นๆ รวมทั้งจัดส่งข้อมูลให้กับคณะทำงานดูแลฐานข้อมูลกลาง

3. คณะทำงานบริหาร (Steering Committee) มีหน้าที่ในการกำกับดูแลการพัฒนาฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตให้บรรลุวัตถุประสงค์ในการดำเนินงาน ตลอดจนติดตามความคืบหน้า และสนับสนุนการดำเนินงานโครงการ

4. คณะทำงานด้านเทคนิค (Technical Committee) มีหน้าที่ดูแลภาพรวมของการดำเนินงานด้านเทคนิคให้บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ ตลอดจนกำหนดวิธีการติดตามความก้าวหน้า และให้คำแนะนำ วิธีการ หรือแนวทางการแก้ไขปัญหาและอุปสรรคที่เกิดขึ้น

ในการทำ National LCI ของผลิตภัณฑ์ใดผลิตภัณฑ์หนึ่ง ผู้เก็บข้อมูล (Practitioner) จำเป็นต้องมีความรู้ความเข้าใจในผลิตภัณฑ์เป้าหมายและหลักการ LCA เมื่อ Practitioner ได้ตั้งเป้าหมายและขอบเขตของการเก็บข้อมูลแล้ว จึงทำแบบสอบถามเพื่อใช้ในการสัมภาษณ์หรือเพื่อให้ผู้ประกอบการกรอกข้อมูลตามความเป็นจริง เมื่อ Practitioner ได้รับข้อมูลจากผู้ประกอบการทุกแห่งตามขอบเขตที่กำหนดไว้แล้ว จากนั้นจึงทำการแปลงข้อมูลให้เป็น LCI เฉลี่ยที่เป็นตัวแทนของประเทศแล้วส่งกลับมายังสถาบันฯ ซึ่งเป็นผู้ดูแลฐานข้อมูลกลาง ผู้เก็บข้อมูลควรตั้งคณะกรรมการที่ประกอบไปด้วยผู้ทรงคุณวุฒิ ทั้งด้าน LCA และสาขาที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์เป้าหมาย เพื่อให้คำแนะนำด้านการวางขอบเขตการทำแบบสอบถาม และให้ความเห็นกับผล LCI ที่ได้ หากคณะกรรมการเห็นควรให้ปรับปรุงแก้ไข ผู้เก็บข้อมูลควรดำเนินการแก้ไข ทั้งนี้เพื่อให้การทำ National LCI เป็นไปตามข้อกำหนดใน ISO 14040 และ ISO 14044 คือ วิธีการเก็บข้อมูลถูกต้อง ข้อมูลมีคุณภาพ และโปร่งใส รวมถึงตอบวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้