ปัจจุบันการตื่นตัวเรื่องการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องที่ได้รับความสนใจในระดับโลก โดยมีการนำข้อมูลที่เกี่ยวข้องมาประกอบกับการพิจารณาการกำหนดนโยบายด้านสิ่งแวดล้อม จากการที่สหประชาชาติ ได้ประกาศเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน (UN’s 2015 Sustainable Development Goals; SDGs) รัฐบาลของแต่ละประเทศจึงได้ให้ความสำคัญในการทบทวนและรายงานประสิทธิภาพของการดำเนินงานทั้งทางด้านการควบคุมมลพิษ และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ

อย่างไรก็ดี วิธีการติดตามผลการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืนก็เป็นประเด็นที่มีการหารือกัน นอกจาก ตัวชี้วัดเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG Index and Dashboard) ซึ่งพัฒนาโดย Sustainable Development Solutions Network (SDSN) ร่วมกับ มูลนิธิ The Betelsman Stiftung ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยให้ประเทศต่าง ๆ สามารถดำเนินการตามเป้าหมายของ SDGs ได้สำเร็จ ซึ่งรายงานครั้งแรกในเดือนกรกฎาคม ปี ค.ศ. 2016 อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ SDG Index and Dashboard ได้ที่ https://shorturl.at/hrDI9

ดัชนีชี้วัดผลการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental Performance Index – EPI) เป็นการพัฒนาวิธีการและตัวชี้วัดเพื่อประเมินว่าประเทศหนึ่ง ๆ มีการดำเนินการต่อปัญหาสิ่งแวดล้อมในระดับใด ซึ่งวิธีการประเมินตัวชี้วัดนี้พัฒนาขึ้นโดยความร่วมมือของมหาวิยาลัย Yale และ มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย โดยมีการรายงานผลครั้งแรกในปี 2014 [1] มีจุดมุ่งหมายที่จะสร้างมาตรฐานในการชี้วัดผลงานของประเทศหนึ่งๆเกี่ยวกับการดำเนินการด้านสิ่งแวดล้อมขึ้นมาตามหลักวิชาการในลักษณะคล้ายกันกับ ตัวชี้วัดผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (Gross Domestic Product: GDP) กับผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ (Gross National Product: GNP)

ตัวชี้วัดของ EPI จะประเมินใน 2 ด้าน คือ สุขภาวะด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental health) เช่น คุณภาพอากาศ คุณภาพน้ำดื่ม และความสมบูรณ์ของระบบนิเวศน์ (Ecosystem vitality) โดยปี 2020 มีการกำหนดตัวชี้วัดประสิทธิภาพด้านสิ่งแวดล้อม 32 ตัวชี้วัด (Indicator) ใน 11 หมวดหมู่ปัญหา (Category) เช่น ปริมาณสัตว์น้ำคงเหลือ (Fish stocks) ระบบนิเวศบริการ (Ecosystem Service) ความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity) [1]

อย่างไรก็ตาม การที่จะได้มาซึ่งข้อมูลที่ครอบคลุมกรอบของตัวชี้วัดทั้ง 231 ตัวตามเป้าหมายของ SDGs อาจจะต้องใช้เวลาหลายปีในการเก็บข้อมูล ในระหว่างนี้จึงจำเป็นต้องมีมาตรการชั่วคราวเพื่อช่วยเหลือประเทศสมาชิกให้สามารถดำเนินการตามเป้าหมายและสามารถจัดลำดับความสำคัญสำหรับการดำเนินการในช่วงต้นได้ทางเครือข่ายทางออกเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Solutions Network: SDSN [1]) ร่วมกับ มูลนิธิ Betelsmann (The Betelsman Stiftung [2]) จึงได้จัดทำ SDG Index & Dashboard หรือ Sustainable Development Report ขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยให้ประเทศต่าง ๆ สามารถดำเนินการตามเป้าหมายของ SDGs ได้สำเร็จ ซึ่งรายงานครั้งแรกในเดือนกรกฎาคม ปี ค.ศ. 2016 โดยตัวชี้วัดที่พัฒนาขึ้นจาก SDSN จะมีความแตกต่างกับตัวชี้วัดของ IAEG-SDGs และไม่ใช่ตัวชี้วัดอย่างเป็นทางการที่รับรองโดยองค์กรสหประชาชาติ แต่สามารถช่วยสนับสนุนกระบวนการอย่างเป็นทางการของตัวชี้วัดตามเป้าหมาย SDGs ได้ [3]

Sustainable Development Solutions Network (SDSN)

SDSN ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 2012 โดยเลขาธิการสหประชาชาติ มีการรวบรวมความเชี่ยวชาญทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในระดับสากลเพื่อส่งเสริมการแก้ปัญหาเชิงปฏิบัติการเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน รวมถึงการดำเนินงานตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และข้อตกตลง Paris Climate Agreement

The Bertelsmann Stiftung

มูลนิธิ Bertelsmann ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1977 โดยนาย Reinhard Mohn เป็นมูลนิธิที่ไม่มุ่งหวังผลกำไร ปัจจุบันมูลนิธิมีโครงการประมาณ 70 โครงการ โดยแต่ละโครงการล้วนเป็นโครงการที่ตอบสนองต่อความท้าทายของสังคมและมีส่วนช่วยให้สังคมมีความเป็นอยู่ที่ดี

SDG Indicator[4]

ในปี 2020 SDG indicator ใน SDSN มีตัวชี้วัดทั้งหมด 115 ตัว โดยที่เป็นตัวชี้วัดระดับโลก 85 ตัวชี้วัด และตัวชี้วัดเฉพาะสำหรับประเทศ OECD 30 ตัวชี้วัด ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมจากปี 2019 ให้ครอบคลุม 166 ประเทศ จากประเทศสมาชิกทั้งหมด 193 ประเทศ โดยมีประเทศเพิ่มเติม 4 ประเทศ คือ บาร์เบโดส บรูไนดารุสซาลาม โซมาเลีย และซูดานใต้ ซึ่งประเทศไทยได้เข้าร่วมเป็นหนึ่งในสมาชิกและมีข้อมูลสำหรับการประเมินผลครอบคลุมประเทศไทยนับตั้งแต่ปี 2015 เป็นต้นมา นอกจากนี้ยังมีการปรับปรุงวิธีการประเมินเพื่อทำให้เป็นมาตรฐานและให้ครอบคลุมทั้ง 193 ประเทศ ทำให้ลำดับในปีนี้ไม่สามารถเปรียบเทียบกับปีที่ผ่านมาได้ และการเปลี่ยนแปลงในอันดับจึงไม่ได้หมายความว่าการตอบสนองต่อเป้าหมายของแต่ละประเทศจะเปลี่ยนแปลงไป โดยเกณฑ์ที่ใช้ในการคัดเลือกตัวชี้วัดพิจารณาจาก 5 ประเด็นดังนี้

1. สามารถใช้เปรียบเทียบได้ในระดับสากล
2. มีความถูกต้องและมีความน่าเชื่อทางสถิติ
3. ทันต่อเหตุการณ์และสามารถเผยแพร่ได้ในระยะเวลาที่เหมาะสม
4. คุณภาพของข้อมูล ข้อมูลที่ใช้ต้องมาจากแหล่งข้อมูลระดับชาติหรือนานาชาติที่เป็นทางการ (เช่นสำนักงานสถิติแห่งชาติหรือองค์กรระหว่างประเทศ) หรือแหล่งข้อมูลที่มีชื่อเสียง
5. ข้อมูลต้องมีความครอบคลุมอย่างน้อยร้อยละ 80 ของประเทศสมาชิกสหประชาชาติที่มีประชากรมากกว่า 1 ล้านคน

แหล่งข้อมูลสำหรับการประเมินตัวชี้วัด[5]

ข้อมูลที่ใช้ในการประเมินมาจากการผสมผสานของแหล่งข้อมูลที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ โดยข้อมูลทางการส่วนใหญ่จะถูกรวบรวมจากทางภาครัฐและจากองค์ระหว่างประเทศหรือหน่วยงานต่างๆ ที่มีวิธีการรวบรวมข้อมูลที่น่าเชื่อถือ มีกระบวนการตรวจสอบบและเปรียบเทียบผลลัพธ์ได้ เช่น World Bank, OECD, WHO, FAO, ILO, UNICEF และอื่นๆ และข้อมูลที่ไม่เป็นทางการจะถูกรวบรวมโดยสถาบันวิจัย มหาวิทยาลัย องค์กรพัฒนาภาคเอกชนต่างๆ ได้แก่ การสำรวจครัวเรือน (Gallup World Poll) องค์กรภาคประชาสังคมและเครือข่าย (Oxfam, Tax Justice Network และอื่น ๆ ) และวารสารที่ผ่านการตรวจสอบโดย peer-review โดยสัดส่วนของแหล่งข้อมูลแสดงดังรูปที่ 1

การขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืนจำเป็นต้องอาศัยข้อมูลที่เชื่อมโยงอย่างเป็นระบบ ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม การบูรณาการข้อมูลสารสนเทศจึงเป็นกลไกสำคัญในการวิเคราะห์ เชื่อมโยง และประยุกต์ใช้ข้อมูล เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจเชิงนโยบายและการจัดการทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ

การดำเนินงานครอบคลุมภาคเกษตรและอาหาร ภาควัสดุก่อสร้างและอาคาร รวมถึงมิติพฤติกรรมผู้บริโภค พร้อมพัฒนารูปแบบการสื่อสารข้อมูลที่เข้าใจง่าย เพื่อสนับสนุนการผลิตและบริโภคที่ยั่งยืน และการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจหมุนเวียนอย่างเป็นรูปธรรม