นอกจากนี้ วิถีชีวิตและการศึกษาอย่างยั่งยืนใช้ทรัพยากรและเครื่องมือหลายอย่างที่ช่วยกำหนดชีวิตที่ยั่งยืนผ่านมุมมองที่แตกต่างกัน ได้แก่ ระบบพลังงานในครัวเรือน พฤติกรรมผู้บริโภค การสื่อสาร การขนส่ง (mobility) การวางผังเมือง

โปรแกรมวิถีชีวิตและการศึกษาอย่างยั่งยืนประยุกต์ใช้ 3 สิ่งสำคัญในการดำเนินชีวิตอย่างยั่งยืน

• วิถีชีวิตที่ยั่งยืน หมายถึง ชีวิตที่ดีสำหรับทุกคนอย่างเท่าเทียมกันภายในระบบนิเวศของพวกเรา
• การเปลี่ยนแปลงสู่วิถีชีวิตที่ยั่งยืนนั้นเป็นเรื่องเร่งด่วน และจำเป็นสำหรับการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ใหญ่ขึ้นและอนาคตที่ยั่งยืน
• การสร้างวิถีชีวิตที่ยั่งยืนเป็นความท้าทายอย่างเป็นระบบที่เสริมด้วยการเลือกของแต่ละบุคคลโดยต้องได้รับความร่วมมือจากทุกคนในสังคม

Key lifestyles domains

• อาหาร (Food) : อาหารและเครื่องดื่มที่เรากินและดื่ม ผลิตและแปรรูปอย่างไร และวิธีกำจัดเศษเหลือทิ้งทั้งหมดซึ่งทั้งหมดจะมีผลกระทบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม
• ที่อยู่อาศัย (Housing) : วิธีที่เราอาศัยอยู่ ที่เราอาศัยอยู่ สิ่งที่ใช้ในการสร้างความร้อน และการทำความเย็นของที่อยู่อาศัย และสิ่งที่เราติดตั้งในบ้านของเราล้วนมีผลกระทบทางสังคมและสิ่งแวดล้อม
• การขนส่ง (Mobility) : การเลือกขนส่งรูปแบบใด ความถี่ที่ในการเดินทางและระยะทางที่เดินทางรวมถึงระบบสนับสนุน และโครงสร้างพื้นฐานมีผลกระทบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม
• สินค้าอุปโภคบริโภค (Consumer goods) : ผลิตภัณฑ์ที่ซื้อมีชนิดและปริมาณของวัสดุที่ใช้ในการผลิตเท่าไหร่ มีวิธีการใช้อย่างไร่ และความถี่ที่ใช้ผลิตภัณฑ์ซึ่งทั้งหมดจะมีผลกระทบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม
• สันทนาการ (Leisure) : เราใช้เวลาว่างในการเลือการท่องเที่ยวแบบใด จุดหมายปลายทาง กิจกรรม และสิ่งอำนวยความสะดวกที่เราใช้ทั้งหมดมีผลสำคัญต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม

ระบบอาหารประกอบด้วยระบบย่อย (เช่น ระบบการเกษตร ระบบการจัดการของเสีย ระบบปัจจัยการผลิต ฯลฯ) และปฏิสัมพันธ์กับระบบสำคัญอื่นๆ (เช่น ระบบพลังงาน ระบบการค้า ระบบสุขภาพ ฯลฯ) ดังนั้น การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างในระบบอาหารอาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงในระบบอื่น ตัวอย่างเช่น นโยบายส่งเสริมการใช้เชื้อเพลิงชีวภาพที่มากขึ้นในระบบพลังงานจะมีผลกระทบอย่างมากต่อระบบอาหาร

ระบบอาหารที่ยั่งยืน (Sustainable Food Systems: SFS) เป็นระบบอาหารที่ให้ความมั่นคงด้านอาหารและโภชนาการแก่ทุกคนในมิติด้านเศรษฐกิจสังคมและสิ่งแวดล้อมเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารและโภชนาการสำหรับคนรุ่นต่อไปซึ่งจะไม่ลดลง หมายความว่า มีกำไรตลลอด (ความยั่งยืนทางเศรษฐกิจ) มีประโยชน์ในวงกว้างต่อสังคม (ความยั่งยืนทางสังคม) และมีผลกระทบเชิงบวกหรือเป็นกลางต่อสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ (ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม)

ระบบอาหารยั่งยืนเป็นหัวใจสำคัญของเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนของสหประชาชาติ (Sustainable Development Goals: SDG) ซึ่งนำมาใช้ในปี 2558 โดย SDGs เรียกร้องให้มีการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในด้านการเกษตรและระบบอาหารเพื่อยุติความหิวโหย บรรลุความมั่นคงด้านอาหารและปรับปรุงโภชนาการภายในปี พ.ศ. 2573 ดังนั้น ระบบอาหารทั่วโลกจะต้องมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบให้มีประสิทธิผลมากขึ้น ครอบคลุมถึงประชากรที่ยากจนและด้อยอากาส สิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน และสามารถส่งมอบอาหารที่ดีต่อสุขภาพและมีคุณค่าทางโภชนาการสำหรับทุกคน ซึ่งเป็นความท้าทายเชิงระบบและมีความซับซ้อนที่ต้องการการผสมผสานของการดำเนินการที่เชื่อมโยงกันทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับชาติ ระดับภูมิภาค และระดับโลก

ระบบอาหารในปัจจุบันไม่ยั่งยืน

การผลิตอาหารเป็นกิจกรรมที่ต้องใช้ทรัพยากรสูง ซึ่งมีผลกระทบอย่างมากต่อสิ่งแวดล้อม ใช้ทรัพยากรธรรมชาติจำนวนมาก เช่น น้ำ และพลังงาน ส่งผลให้สูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพและก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การผลิตอาหารมีส่วนทำให้เกิดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก 21-37% (Mbow et al., 2019) การเข้าถึงอาหารที่ปลอดภัยและมีคุณค่าทางโภชนาการ ยังคงเป็นปัญหาสำหรับประชากรในทุกประเทศ โรคอ้วนและโรคเบาหวาน เกี่ยวข้องกับการเสนออาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพและทางเลือกในการบริโภคอาหารที่ไม่ดี จนกลายเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญในหลายประเทศ ก่อให้เกิดผลกระทบเชิงลบต่อเศรษฐกิจ ชุมชนเกษตรกรรมและการประมงก็พยายามหาเลี้ยงชีพแต่มีส่วนต่างกำไรน้อยมากในเครือข่ายอาหาร

สิ่งที่จำเป็นเพื่อให้บรรลุระบบอาหารที่ยั่งยืน

นโยบายเกี่ยวกับสิ่งที่จะนำไปสู่ระบบอาหารที่ยั่งยืน ประกอบด้วยการปฏิบัติ ตามแนวทางดังต่อไปนี้

• ส่งเสริมแนวทางที่ยั่งยืนให้เข้มข้นขึ้นหรือขยายขนาดระบบนิเวศเกษตร: การเพิ่มหรือรักษาผลผลิตและประสิทธิภาพในขณะที่ลดภาระด้านสิ่งแวดล้อม (ความหลากหลายทางชีวภาพ ดิน น้ำ และอากาศ)
• ลดการสูญเสียอาหารและลดขยะอาหาร ในขณะเดียวกันก็ส่งเสริมการใช้ซ้ำและการรีไซเคิลเศษอาหารที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
• กระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการบริโภคอาหารที่มีผลดีต่อสุขภาพและใช้ทรัพยากรน้อยลง (เช่น อาหารจากพืช)
• ปรับปรุงความยืดหยุ่นและความแข็งแกร่งของระบบอาหาร โดยเฉพาะการกระจายความเสี่ยงเพื่อรับมือกับแรงกระแทกจากการพัฒนาทางภูมิรัฐศาสตร์และปรับให้เข้ากับผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
• เพิ่มความรับผิดชอบและการดูแลของผู้ผลิตและผู้บริโภคต่อผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม และสาธารณสุขของระบบอาหารผ่านการพัฒนาและติดตามนโยบายแบบมีส่วนร่วม เพิ่มความโปร่งใส การศึกษา/การฝึกอบรม และการปรับปรุงฉลากเพื่อแจ้งทางเลือกแก่ผู้บริโภค

วงล้อระบบอาหาร (Food System Wheel)

รูปที่ 1 แสดงวัฎจักรชีวิตของการก่อสร้างอาคาร
(ที่มา : European Insulation Manufacturing Association, 2017)

ดังนั้น จึงมีการนำแนวคิดที่เรียกว่า แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน หรือ Circular Economy มาปรับใช้เพื่อนำไปสู่ความยั่งยืนในมุมของอุตสาหกรรมก่อสร้าง ช่วยแก้ปัญหาได้อย่างมีศักยภาพในหลายภาคส่วนเนื่องจากเกี่ยวข้องกับการใช้ทรัพยากรและพลังงานอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นซึ่งนำไปสู่การลดของเสียและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมของวัฏจักรผลิตภัณฑ์

การดำเนินงานตามแนวทางการบูรณการเพื่อความยั่งยืนทางด้านการก่อสร้างและอาคารแบบองค์รวม สามารถดำเนินงานได้หลายมิติ เช่น การประยุกต์หลักการเศรษฐกิจหมุนเวียนในวัฏจักรชีวิตของการก่อสร้าง เพื่อมุ่งหวังให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมให้ได้มากที่สุด ตัวอย่างกิจกรรมที่สอดคล้องมีดังนี้

ความยั่งยืนของอุตสาหกรรมก่อสร้าง จะถูกรวมไว้ด้วยสองส่วนหลัก คือ ส่วนที่เกี่ยวกับวัสดุก่อสร้าง และส่วนที่เกี่ยวกับการก่อสร้างอาคาร หรือสิ่งปลูกสร้าง และเป็นอุตสาหกรรมที่มีการใช้ทรัพยากรธรรมชาติในปริมาณมาก ตั้งแต่การผลิตวัสดุสำหรับใช้ในการก่อสร้าง เช่น วัสดุที่เป็นส่วนประกอบทางโครงสร้างอาคาร (ปูนซีเมนต์ เหล็ก ไม้) วัสดุที่เป็นส่วนประกอบทางสถาปัตยกรรม (หลังคา ฝ้าเพดาน กระเบื้อง) เป็นต้น ยกตัวอย่างอุตสาหกรรมซีเมนต์ที่ใช้ในการก่อสร้าง จากข้อมูลของกรมกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ ปี 2560 ในรอบ 5 ปีที่ผ่านมา (ปี 2555-2559) จะต้องมีการใช้หินปูนสำหรับผลิตในอุตสาหกรรมซีเมนต์ เฉลี่ยประมาณ 70 ล้านเมตริกตันต่อปี โดยมีการขยายตัวเฉลี่ยร้อยละ 3-4 ต่อปี นอกจากการใช้ทรัพยากรในปริมาณมากแล้ว การก่อให้เกิดขยะของเสียที่เกิดจากการก่อสร้างและการรื้อถอนทำลาย (Construction & Demolition Waste : C&DW) คิดเป็นร้อยละ 30-40 ของขยะในระบบฝังกลบทั่วโลก [1] ขยะกลุ่มนี้มักประกอบไปด้วยวัสดุที่มีขนาดใหญ่หรือมีน้ำหนักมาก ได้แก่ คอนกรีต, ไม้ (จากอาคาร), ยางมะตอย (จากถนนและส่วนประกอบของหลังคา), ยิปซั่ม (ส่วนประกอบหลักของผนังแห้ง), โลหะ, อิฐ, กระจก, พลาสติก, ชิ้นส่วนอาคารที่รื้อถอน (ประตู หน้าต่างรวมถึงอุปกรณ์เชื่อมต่อภายในอาคาร) รวมถึงซากตอ ต้นไม้ ก้อนหินต่าง ๆ ที่เกิดจากการปรับปรุงพื้นที่เพื่อเตรียมการก่อสร้างต่าง ๆ สำหรับประเทศไทย ดังแสดงในรูปที่ 1 ขยะที่เกิดจากการก่อสร้างและการรื้อถอนจัดว่าอยู่ในกลุ่มขยะชุมชน (Municipal Solid Waste : MSW) เมื่อพิจารณาของเสียที่เกิดจากการก่อสร้างและการรื้อถอน พบว่า มากกว่า 70% เป็นของเสียประเภทคอนกรีต รองลงมาคือ อิฐ เหล็ก และกระเบื้องเซรามิก ตามลำดับ

ที่มา: https://www.oneplanetnetwork.org/consumer-information-scp/

เครื่องมือในการสื่อสารกับผู้บริโภค 

การสื่อสารข้อมูลสู่ผู้บริโภคนั้น สามารถสื่อสารได้หลายทาง อาทิ ฉลากสิ่งแวดล้อม (Eco labels) มาตรฐานด้านความสมัครใจ (voluntary standards) การเปิดเผยหรือประกาศข้อมูลของผลิตภัณฑ์ (product declarations) ซึ่งทั้งหมดควรสื่อสารด้วยกรอบแนวคิดการพิจารณาตลอดวัฎจักรชีวิต (Life cycle approach)