ถาม : รังสีคืออะไร มีกี่ชนิด วัดได้อย่างไร มีผลกระทบต่อสุขภาพมากน้อยแค่ไหน ?

ตอบ : รังสี (radiation) คือ พลังงานที่แผ่มาจากแหล่งหนึ่งไปยังอีกแหล่งหนึ่งซึ่งอาจสามารถทะลุผ่านวัตถุชนิดต่างๆได้

โดยเดินทางผ่านบรรยากาศ แบ่งได้เป็นสองประเภท คือ

1.รังสีไม่ก่อประจุ (non-ionizing radiation) รังสีชนิดนี้เป็นรังสีที่มีพลังงานต่ำ อยู่ในช่วงต่ำของแถบคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (electromagnetic spectrum) เช่น แสงอาทิตย์ แสงอินฟราเรด คลื่นไมโครเวฟ และคลื่นวิทยุ เป็นต้น

2.รังสีก่อประจุ (ionizing radiation) รังสีชนิดนี้เกิดจากอะตอมหรือธาตุที่ไม่เสถียร ซึ่งเรียกว่า ธาตุกัมมันตรังสี (radioactive element) เช่น ยูเรเนียม และทอเรียมที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงในการทำปฏิกิริยานิวเคลียร์

อะตอมที่ไม่เสถียรเหล่านี้จะมีพลังงานหรือมวลสารจำนวนมาก ดังนั้นการที่อะตอมจะเสถียรขึ้นได้นั้น พวกมันจะต้องปลดปล่อยรังสีซึ่งเป็นพลังงานหรือมวลสารที่มีมากเกินไปออกมา การแผ่รังสีได้เองอย่างต่อเนื่องของธาตุกัมมันตรังสีนี้ เรียกว่า กัมมันตภาพรังสี (radioactivity) โดยรังสีที่อะตอมหรือธาตุที่ไม่เสถียรปลดปล่อยออกมาเป็นรังสีก่อประจุที่มักพบได้ 4 ชนิดหลักดังนี้

  • รังสีแอลฟา เป็นสารหนักและเคลื่อนไหวในระยะสั้น เป็นรังสีที่ไม่สามารถเจาะทะลุผิวหนังมนุษย์หรือเสื้อผ้าได้ สารที่ปล่อยรังสีแอลฟาเป็นอันตรายได้ถ้าสูดดม กลืน หรือซึมซับผ่านแผลเปิด ตัวอย่างสารที่ปล่อยรังสีแอลฟา เช่น เรเดียม เรดอน ยูเรเนียม และ ธอเรียม
  • รังสีเบต้า เป็นสารเบาและเคลื่อนไหวในระยะสั้น สามารถทะลุทะลวงปานกลาง ทะลุผิวหนังมนุษย์ได้ถึงชั้นที่ผลิตเซลล์ใหม่ ตัวอย่างเช่น สตรอนเทียม-90 คาร์บอน-14 ทรีเทียม และซัลเฟอร์-35
  • รังสีแกมมาและรังสีเอ็กซ์ เป็นรังสีคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่มีพลังทะลุทะลวงสูง สามารถแผ่กระจายทางอากาศได้หลายเมตร ผ่านผิวหนังได้หลายนิ้ว และทะลุทะลวงวัตถุส่วนใหญ่ รังสีแกมมาและรังสีเอ็กซ์มักจะแผ่รวมกับรังสีแอลฟาและรังสีเบต้าในช่วงที่เกิดการย่อยสลายของสารกัมมันตรังสี ตัวอย่างสารแกมมา เช่น ไอโอดีน-131 ซีเซียม-173 โคบอลท์-60 และเรเดียม-226

รังสีวัดได้อย่างไร ?
การวัดค่ารังสีเพื่อควบคุมหรือประเมินความอันตรายเป็นเรื่องที่ซับซ้อน จึงมีหน่วยที่ใช้วัดหลายหน่วยด้วยกันขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ที่ต้องการวัด

  • หากต้องการวัดปริมาณรังสีที่แผ่ออกมา จะวัดโดยใช้หน่วยเดิมทีเรียกว่า คูรี (Ci) หรือหน่วยสากลเรียกว่า เบคเคอเรล (Bq)
  • หากต้องการวัดปริมาณรังสีที่คนได้รับหรือที่ดูดซับโดยเนื้อเยื่อของร่างกาย จะวัดโดยใช้หน่วยเดิมที่เรียกว่า แรด (Rad: Roentgen absorbed dose) หรือหน่วยสากลเรียกว่า เกรย์ (Gr: Gray)
  • หากต้องการวัดความเสี่ยงต่อสุขภาพจากรังสี หรือที่เรียกว่า ‘รังสีสมมูล’ จะวัดใช้หน่วยเดิมทีเรียกว่า เรม (Rem: Roentgen equivalent in man) หรือหน่วยสากลเรียกว่า ซีเวิร์ต (Sv: Sievert)
หน่วยที่ใช้วัดรังสี หน่วยเดิม หน่วยใหม่
กัมมันตภาพรังสี (1คูรีเท่ากับ 37000 ล้านเบคเคอเรล)คูรีเบคเคอเรล
รังสีที่ถูกดูดกลืน (1 เกรย์เท่ากับ 100 แรด)แรดเกรย์
รังสีสมมูล (1 ซีเวิร์ตเท่ากับ 100 เรม)เรมซีเวิร์ต


ปริมาณรังสีจากแหล่งต่างๆที่ได้รับต่อปี

ผลกระทบของกัมมันตรังสีต่อสุขภาพ แบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ
1.ผลกระทบจากการได้รับกัมมันตภาพรังสีในปริมาณที่น้อยแต่ยาวนาน (Stochastic health effects) แม้จะมีความเป็นไปได้ว่าจะมีผลต่อสุขภาพ แต่ก็ไม่สามารถบอกได้ว่าผลที่ว่านั้นจะมีอาการอย่างไรและรุนแรงเพียงใด แต่โดยทั่วไปแล้ว ยอมรับกันว่ามะเร็งเป็นผลอย่างหนึ่งของการได้รับรังสีในระยะยาว ในขณะเดียวกัน ยังพบว่ายังสามารถก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของพันธุกรรมได้อีกด้วย

2.ผลกระทบจากการได้รับกัมมันตภาพรังสีในปริมาณที่มากในระยะเวลาสั้น (Non-Stochastic health effects) ซึ่งมักแสดงอาการอย่างเฉียบพลัน

นักวิทยาศาสตร์ชี้ว่าคนแต่ละคนจะได้รับรังสีจากธรรมชาติเป็นปกติประมาณ 2.23 มิลลิซีเวิร์ต (mSV) ต่อปี แม้ว่าจะไม่มีพื้นฐานที่แน่นอนในการกำหนดระดับที่ ‘ปลอดภัย’ ในการรับรังสีเกินกว่าที่ได้รับตามธรรมชาติจนเกิดผลกระทบที่สะสมขึ้น แต่องค์การสากลในการป้องกันอันตรายจากรังสี (International commission on radiological protection : ICRP) ก็ได้แนะนำว่าคนทั่วไปไม่ควรได้รับรังสีเกิดกว่า 5 mSv ต่อปี และสำหรับผู้ปฏิบัติงานเกี่ยวกับรังสี ก็ไม่ควรได้รับเกินกว่า 50 mSv ต่อปี
อย่างไรก็ตาม สามารถอนุมานได้ว่าการได้รับรังสีเพื่มขึ้นก็ย่อมหมายถึงความเสี่ยงสะสมของผลกระทบต่อสุขภาพที่จะได้รับเพิ่มขึ้น

ผลกระทบต่อสุขภาพจากการรับกัมมันตภาพรังสี

รังสีที่ได้รับ (mSv) ผลกระทบทางสุขภาพ ระยะเวลาที่อาการเริ่มแสดง (หากไม่ได้รับการรักษา)
50-100ความเปลี่ยนแปลงของเคมีในเลือด 
500คลื่นเหียนไม่กี่ชั่วโมง
550เหนื่อยล้า 
700อาเจียน 
750ผมร่วง2-3 สัปดาห์
900ท้องร่วง 
1,000ตกเลือด 
4,000อาจถึงตายภายใน 2 เดือน
10,000

เนื้อเยื่อบุผนังลำไส้ถูกทำลาย

เลือดตกใน

ตาย

1-2 สัปดาห์
20,000

ระบบประสาทส่วนกลางถูกทำลาย

หมดสติ

ตาย

ภายในไม่กี่นาที

ภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือวัน

ที่มา : องค์การพิทักษ์สิ่งแวดล้อมแห่งสหรัฐอเมริกา (US Environmental Protection Agency)

แหล่งที่มา : เส้นทางสีเขียวฉบับเสริม

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม

https://www.hss.energy.gov/healthsafety/ohre/roadmap/achre/intro_9_1.html
https://www.umt.edu/media/research/eh/Materials/Radioactive/primarytypes.ppt
Ionizing & Non-Ionizing Radiation : https://www.epa.gov/radiation/understand/ionize_nonionize.htm

แนะนำเพิ่มเติมจากทรัพยากรในห้องสมุดเอ็มเทค
หนังสือ

  1.     ยูเรเนียม และ ธาตุกัมมันตรังสีอื่น ๆ (Uranium and other radioactive elements) , รศ.ดร.ศักดา ไตรศักดิ์
  2.     Gamma-ray and electron spectroscopy in nuclear physics, H.Ejiri and M.J.A. de voigt
  3.     Radiation biophysics, Edward L. Alpen.

รายชื่อบทความที่เกี่ยวข้อง

รหัสบทความชื่อบทความขื่อวารสารปีที่เล่มที่จำนวนหน้า
INFO-0776ไอโอดีนป้องกันสารกัมมันตภาพรังสีAPO Digest6101
INFO-1118ความรู้พื้นฐานทางฟิสิกส์สำหรับงานถ่ายภาพด้วยรังสี ระดับ 1วารสารเชื่อมและเทคโนโลยีโลหะ / วารสารการเชื่อมไทย2541344
INFO-11395คุยกับชัยคุปต์ : สารกัมมันตรังสีนิตยสาร Update181851
INFO-13119ชุดกันรังสีสวมสบายนิตยสาร Update181933
INFO-16034รังสีเอกซ์และเลเซอร์ คุณประโยชน์จากคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าวารสารเทคนิค (เครื่องกล ไฟฟ้า อุตสาหการ)212365
INFO-16784ระบบการวัดกำลังอัลตร้าซาวด์โดยวิธีการวัดแรงการแผ่รังสีวารสารกรมวิทยาศาสตร์บริการ521652
INFO-1765ความรู้พืนฐานทางฟิสิกส์สำหรับงานถ่ายภาพด้วยรังสี ระดับ 1 (ต่อจาก ฉ.34)วารสารเชื่อมและเทคโนโลยีโลหะ / วารสารการเชื่อมไทย25423511
INFO-19245เกร็ดความรู้เกี่ยวกับการถ่ายภาพรังสีอินฟราเรดนิตยสารไฟฟ้าและอุตสาหกรรม1163
INFO-24280อันตรายจากการแผ่รังสี เป็นอันตรายที่ไม่ควรกล่าวถึงจริงหรือไม่วารสารเซมิคอนดักเตอร์อิเล็กทรอนิกส์25482756
INFO-24939รังสีที่เราได้รับอยู่เป็นปกติมีอันตรายหรือไม่นิตยสาร Science World112
INFO-28238ตู้ดูภาพรังสีเต้านมวินิจฉัยมะเร็งฉับไวนิตยสาร Update212251
INFO-28937รังสี ยูวี (UV) มิตรแท้ หรือ ศัตรูถาวร?แฟ้มข่าวแจกเซรามิกส์ CERAMICS NEWS41
INFO-30293คุยกับ ชัยคุปต์ กัมมันตภาพรังสีนิตยสาร Update222323
INFO-30399เทคนิคสเปกโทรสโกปีการดูดกลืนรังสีเอกซ์ด้วยแสงซินโครตรอนวารสารเทคโนโลยีวัสดุ2548413
INFO-3252ระบบทดสอบรังสีเฉพาะส่วนวารสาร INDUSTRIAL TECHNOLOGY REVIEW7761
INFO-33342กัมมันตภาพรังสี ในเหล็กวารสารเทคโนโลยีวัสดุ2550493
INFO-34337แหล่งกำเนิดรังสีเอกซ์นิตยสาร Update232521
INFO-34824เอกซเรย์คอมพิวเตอร์รุ่นใหม่ถ่ายภาพไว ใช้รังสีน้อยนิตยสาร Update242571
INFO-35266การระเบิดเจิดจ้าของรังสีแกมมา…ที่น่ารู้จักนิตยสาร Update242606
INFO-35274มารู้จัก…รังสี UV กันเถอะนิตยสาร Update242601
INFO-35627รังสีในชีวิตประจำวันวารสาร Engineering Today7842
INFO-3664ดาวเทียมถ่ายภาพด้วยรังสีเอกซ์วารสารเทคโนโลยีวัสดุ2541121
INFO-37373ถาม-ตอบปัญหาพลังงาน : รังสีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์วารสารพลังงานทางเลือก (Alternative Energy)5231
INFO-38075รู้จักกากกัมมันตรังสี (TH/ENG)วารสารเส้นทางสีเขียว (Green Line)2554304
INFO-38429การประหยัดในงานปรับอากาศของห้องปฏิบัติการด้วยแผงแผ่รังสีวารสารเทคนิค (เครื่องกล ไฟฟ้า อุตสาหการ)283358
INFO-38773รังสีคอสมิกทำให้มีเมฆมากขึ้นนิตยสาร Science Illustrated2012142
INFO-38839ทำไมต้องมีเทคนิคการเลี้ยวเบนของรังสีเอกซ์ (X-Ray Diffraction) (MTEC : ศุภฤกษ์ เห็นประเสริฐแท้)วารสารเทคโนโลยีวัสดุ2555667
INFO-4264ข้อมูลและข้อแนะนำเพื่อความปลอดภัยในการใช้สารกัมมันตรังสีชนิดไม่ปิดผนึก (Unsealed Source) ในทางศึกษาวิจัยนิวเคลียร์ปริทัศน์ (Nuclear Review)1526
INFO-4677พิษภัย (ทางรังสี) จากสิ่งแวดล้อมนิวเคลียร์ปริทัศน์ (Nuclear Review)1133
INFO-4744ดอกไม้ทำความสะอาดน้ำที่ปนเปื้อนสารกันมันตรังสีวารสารเทคโนโลยี2111
INFO-4970แผ่นกรองรังสีจากดวงอาทิตย์วารสารเทคโนโลยีวัสดุ253952
INFO-6297การฉายรังสีเพื่อปรับปรุงคุณภาพยางนิตยสาร THE RUBBER INTERNATIONAL3368
INFO-7177การพิสูจน์ทราบอาหารฉายรังสี : หลักการและวิธีการวารสารศูนย์เครื่องมือวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี9114
INFO-7184สารไคตินและไคโตซานที่ใช้เป็นตัวดูดซับสารกัมมันตรังสีและโลหะหนักจดหมายข่าวสาระความรู้ชมรมไคติน-ไคโตซาน242
INFO-7224รังสีรักษาวารสารความรู้คือประทีป25443/444
INFO-7681การวัดความหนาของฟิล์มทองคำซึ่งเคลือบบนแผ่นแก้วด้วยเทคนิคการเรืองรังสีเอกซ์วารสารวิจัยและพัฒนา มจธ.24312
INFO-9828แก้วกัมมันตภาพรังสี(Radioactive glasses)วารสารเทคโนโลยีวัสดุ2545283
NEWS-14850เทคโนโลยีใหม่ในการตรวจจับสารกัมมันตภาพรังสีวารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี1841
NEWS-14851การตรวจจับสถานะการเปลี่ยนแปลงของตัวเอนไซม์โดยใช้รังสีเอ็กซ์วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี1841
NEWS-15002จำแนกการแผ่รังสีอย่างรวดเร็ววารสาร POPULAR MECHANICS1121
NEWS-16942ว่ากันใหม่เรื่องรังสีคอสมิกวารสาร POPULAR MECHANICS2171
NEWS-20055เครื่องมือวิเคราะห์ใหม่ของศูนย์เครื่องมือวิจัยฯ : เครื่องวิเคราะห์ธาตุด้วยเทคนิคการเรืองรังสีเอกซ์แบบแจกแจงพลังงานวารสารศูนย์เครื่องมือวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี1211
NEWS-20083มว.สัมมนามาตรวิทยารังสีวารสาร LAB TODAY4231
NEWS-20101Minicam กล้องรังสีแกมมาขนาดจิ๋วเพื่อการผ่าตัดวารสาร EC : Electrical & Control3181
NEWS-20136ปส.ติวเข้มการใช้ประโยชน์สารกัมมันตรังสีตรวจวินิจฉัยโรควารสาร Engineering Today3271
NEWS-28965หักล้างทฤษฎีรังสีสังหารวารสาร Digital Living151
NEWS-30259การปะทุของรังสีแกมมาลูกผสมนิตยสาร Update222321
NEWS-31088การปะทุของรังสีแกมมาที่เนิ่นนานนิตยสาร Update222351
NEWS-31915การปะทุของรังสีแกมมาพ่นมวลสารอออกมาเร็วเกือบเท่าแสงนิตยสาร Update222381
NEWS-34422แคปซูลจิ๋ววัดรังสี ระบุตำแหน่งเนื้องอกนิตยสาร Update232501
NEWS-34741พบรังสีคอสมิกลึกลับระดมถล่มโลกนิตยสาร Update232551
NEWS-36401รังสีคอสมิก”ฆ่าเชื้อ”ดาราจักรนิตยสาร Update252721
NEWS-36578เทคนิคจากวิดีโอเกม ลดรังสีในเอกซเรย์คอมพิวเตอร์นิตยสาร Update252751
NEWS-36974อุปกรณ์ติดตามเนิ้องอกช่วยลดปริมาณรังสีนิตยสาร Update262831
NEWS-37053รังสีเอกซ์แนวใหม่ ถ่ายภาพได้แม้โปรตีนถูกทำลายนิตยสาร Update262822
NEWS-37073ม.มหิดล เผยสารกัมมันตรังสีไม่เป็นอันตรายต่อไทยและ เบตาดีนป้องกันสารกัมมันตรังสีไม่ได้นิตยสาร Update262821
NEWS-37267สกว.สนับสนุนนักวิจัย ผลิตกรีนโพลิเมอร์ที่ย่อยสลายเร็วด้วยรังสีอัลตราไวโอเลตวารสารเทคนิค (เครื่องกล ไฟฟ้า อุตสาหการ)273222
NEWS-37541สุดยอดแห่งฟิล์มดูดซับรังสียูวี : Super UV-ray-absorbing filmวารสารพลาสติก2751
NEWS-38740มจพ.คิดค้นแผ่นเส้นใยนาโนคอมโพสิต ป้องกันรังสีเอกซ์นิตยสาร Update272972
NEWS-39002จากชิปคอมพิวเตอร์สู่ชิปแผ่รังสีเพื่อระบบรักษาความปลอดภัยต้นทุนต่ำนิตยสาร Update273011
NEWS-5845องค์กรพิทักษ์สิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ ออกมาตรฐานสิ่งแวดล้อมสำหรับสถานที่ทิ้งกากกัมมันตภาพรังสีรายงานข่าววิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีจากวอชิงตัน2544132
PLAN-37533นักวิจัยจาก North Carolina ผลิตอิลาสติกเปลี่ยนสีได้ภายในรังสี UV : Researchers from North Carolina manufactureวารสารพลาสติก2752

 

INFO = ความรู้/วิชาการ NEWS = ข่าว/ประชาสัมพันธ์/โฆษณา

TRENDS = วิเคราะห์/วิจารณ์/แนวโน้ม PLAN = แผนงาน / นโยบาย

Scroll Up