วันที่ 12–16 ตุลาคม 2569 ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (MTEC) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ร่วมกับ มูลนิธิแม่ฟ้าหลวง ในพระบรมราชูปถัมภ์ ดำเนินกิจกรรมติดตั้งและทดสอบการใช้งานระบบเตาผลิตไบโอชาร์ชุมชน B-CYCLE และระบบติดตามอุณหภูมิและประเมินผล B-IOT ณ ชุมชนบ้านบัว ตำบลบ้านตุ่น อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา เพื่อจัดตั้งเป็นศูนย์เรียนรู้การผลิตและใช้ประโยชน์ไบโอชาร์ในระดับชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม
การลงพื้นที่และการอบรมในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อแก้ไขปัญหาการจัดการชีวมวลเหลือทิ้งทางการเกษตร โดยเฉพาะเศษไม้ไผ่จากกิจกรรมงานจักสานของชุมชนบ้านบัว ซึ่งเดิมเสี่ยงต่อการถูกเผาในที่โล่งและปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยทีมวิจัยเอ็มเทค ร่วมกับ กรมวิชาการเกษตร ได้นำเทคโนโลยีเตาเผาประสิทธิภาพสูงควบคุมการปล่อยต่ำ (B-CYCLE) ระบบติดตามอุณหภูมิ (B-IOT) พร้อมแนวทางปฏิบัติงานมาตรฐาน (SOP) มาถ่ายทอดให้แก่เจ้าหน้าที่มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ และตัวแทนชุมชน กิจกรรมเริ่มจากการอบรมภาคทฤษฎีผ่านระบบออนไลน์ ก่อนลงพื้นที่จริงเพื่อติดตั้งเตา B-CYCLE เครื่องบดถ่าน และระบบ B-IOT ในโรงเรือน พร้อมสาธิตและทดลองเผาเศษไม้ไผ่จริงครอบคลุมทุกขั้นตอน ตั้งแต่การเตรียมวัตถุดิบ การป้อนเข้าเตา การควบคุมการเผาไหม้ (Pyrolysis) การลดความร้อนและนำถ่านออกจากเตา การตรวจสอบคุณภาพ การบดร่อนและบรรจุ ไปจนถึงการส่งมอบ
นอกจากนี้ ทีมงานยังได้จัดสอนการจดบันทึกข้อมูลผ่านระบบมือถือและสมุดบันทึก พร้อมร่วมวางแผนการบริหารจัดการและเป้าหมายการทดลองเผาต่อเนื่อง 100 ครั้ง เพื่อประเมินประสิทธิภาพการใช้งานจริงในพื้นที่
ความร่วมมือครั้งนี้นับเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการเปลี่ยนเศษวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรเป็นไบโอชาร์ที่มีมูลค่าเพิ่ม ซึ่งเอ็มเทคยังมุ่งส่งเสริมการนำไบโอชาร์ไปใช้ทำปุ๋ยหมักชุมชน โดยประสานความร่วมมือกับ กรมวิชาการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร ศูนย์ดินปุ๋ยชุมชนบ้านใหม่ และสถานีพัฒนาที่ดินพะเยา เพื่อสร้างโมเดลต้นแบบในการลดต้นทุน ลดการใช้ปุ๋ยเคมี และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้กับชุมชนอื่น ๆ ในอนาคตได้อย่างยั่งยืน