เรียบเรียงโดย
งานสื่อสารและขับเคลื่อนความรู้ ฝ่ายเผยแพร่เทคโนโลยีวัสดุ

เมื่อพูดถึงอุตสาหกรรมน้ำตาล หลายคนอาจนึกถึงเพียงน้ำตาลทรายที่ใช้ในชีวิตประจำวัน แต่เบื้องหลังการผลิตนั้น ยังมีวัสดุเหลือใช้ที่เกิดขึ้นในปริมาณมหาศาล หนึ่งในนั้นคือ “กากตะกอนปูน” หรือ CaCake ซึ่งเกิดจากกระบวนการทำความสะอาดและลดค่าสีน้ำเชื่อมก่อนผลิตเป็นน้ำตาลทรายขาว เดิมวัสดุชนิดนี้มักถูกมองว่าเป็นของเสียที่ต้องเสียค่าใช้จ่ายในการกำจัด แต่วันนี้ นักวิจัยกำลังเปลี่ยนมุมมองใหม่ ให้กากตะกอนปูนกลายเป็นวัตถุดิบที่มีมูลค่าสำหรับอุตสาหกรรมพลาสติก

ประเทศไทยผลิตน้ำตาลทรายดิบได้ประมาณ 7.5 ล้านตันต่อปี ส่งผลให้เกิดกากตะกอนปูน (CaCake) มากถึง 112,500–225,000 ตันต่อปี หากปล่อยทิ้งไว้ นอกจากจะเป็นภาระด้านการจัดการของเสียแล้ว ยังเป็นการสูญเสียทรัพยากรที่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้

กากตะกอนปูนเกิดขึ้นจากการเติมปูนขาว (Ca(OH₂)) และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) ลงในน้ำเชื่อม เพื่อแยกสิ่งเจือปนออก  กระบวนการนี้ทำให้เกิดตะกอนแคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO₃) ซึ่งถูกกรองออกมาเป็น CaCake

สิ่งที่น่าสนใจคือ CaCake มีองค์ประกอบหลักเป็นแคลเซียมคาร์บอเนตที่มีความบริสุทธิ์สูง อนุภาคมีขนาดเล็กและกระจายตัวได้ดี คุณสมบัติเหล่านี้ใกล้เคียงกับแร่หินปูนธรรมชาติที่ใช้เป็นสารเติมแต่งในอุตสาหกรรมพลาสติก จึงสามารถนำมาพัฒนาเป็น แคลเซียมมาสเตอร์แบตช์ (Calcium Masterbatch) ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำหรับผสมในเม็ดพลาสติก ช่วยลดต้นทุนการผลิตและเพิ่มประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์พลาสติกได้

นอกจากการสร้างมูลค่าเพิ่มแล้ว งานวิจัยนี้ยังช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เพราะเป็นการลดการพึ่งพาการทำเหมืองหินปูนธรรมชาติ ลดการใช้ทรัพยากรใหม่ และลดพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการทำเหมือง อีกทั้งกากตะกอนปูนยังเกิดจากกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการใช้ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในโรงงานน้ำตาล จึงสอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพื่อมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero ในอนาคต

ความสำเร็จของงานวิจัยเกิดจากความร่วมมือระหว่างภาครัฐและภาคเอกชน ภายใต้โครงการพัฒนาและยกระดับสถานประกอบการอุตสาหกรรมเพื่อเชื่อมโยงสู่ตลาดเศรษฐกิจหมุนเวียน ด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยี (Up-Tech Circular Economy) ของกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) โดยมีศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ เอ็มเทค สวทช. เป็นที่ปรึกษา และได้รับความร่วมมือจาก บริษัท น้ำตาลมิตรผล จำกัด ซึ่งเป็นเจ้าของกากตะกอนปูน และ ห้างหุ้นส่วนจำกัด โพลี่เพ็ท ผู้ผลิตมาสเตอร์แบชสำหรับอุตสาหกรรมพลาสติก ที่สนใจนำเอากากตะกอนปูนหรือ CaCake มาใช้ประโยชน์ โดยได้ร่วมกันพัฒนาตั้งแต่วัตถุดิบจนถึงการผลิตในระดับอุตสาหกรรม ปัจจุบันงานวิจัยอยู่ในช่วงทดสอบระดับกึ่งอุตสาหกรรม (Pilot Scale) และเตรียมขยายผลสู่การใช้งานเชิงพาณิชย์ โดยทางเอ็มเทค ร่วมกับ กพร. และหน่วยงานเครือข่าย End of Waste อยู่ระหว่างดำเนินการเพื่อรับรองการใช้ประโยชน์กากตะกอนปูน หรือ CaCake จากการเป็นของเสียให้เป็นวัตถุดิบทุติยภูมิสำหรับอุตสาหกรรมพลาสติก รวมทั้งอุตสาหกรรมอื่นๆ ที่มีศักยภาพต่อไป

การเปลี่ยน “ของเสีย” ให้กลายเป็น “วัตถุดิบ” ไม่ใช่เพียงการลดปริมาณขยะเท่านั้น แต่ยังสะท้อนแนวคิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า สร้างมูลค่าเพิ่มให้กับภาคอุตสาหกรรม และช่วยขับเคลื่อนประเทศไทยสู่ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนที่ยั่งยืน ซึ่งเป็นอีกตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า นวัตกรรมสามารถเปลี่ยนปัญหาให้กลายเป็นโอกาสได้อย่างเป็นรูปธรรม

สนใจเทคโนโลยีติดต่อ ทีมวิจัยซีเมนต์และวัสดุคอมพอสิตเพื่อความยั่งยืน (คุณวัชรี สอนลา) โทร. 0 2564 6500 ต่อ 4047 E-mail: watcharp@mtec.or.t