บริษัทสยามคราฟท์อุตสาหกรรม จำกัด

บริษัทสยามคราฟท์อุตสาหกรรม จำกัด สะท้อนให้เห็นว่า เมื่อโจทย์ด้านสิ่งแวดล้อมมาพบกับองค์ความรู้ด้านวัสดุศาสตร์ และความร่วมมือระหว่างภาคอุตสาหกรรมกับหน่วยงานวิจัย “ของเหลือใช้ที่ต้องนำไปกำจัด” ก็สามารถเปลี่ยนสถานะเป็น “ทรัพยากร” พร้อมสร้างมูลค่าเพิ่มได้

คุณศักย์รินทร์ ยุกตานนท์ Environment Energy Manager บริษัทสยามคราฟท์อุตสาหกรรม จำกัด เล่าถึงจุดเริ่มต้นของโครงการว่า แนวคิดสำคัญมาจากนโยบาย Zero Landfill ของบริษัทฯ โดยเดิมเถ้าลอยและเถ้าหนักที่เกิดจากกระบวนการผลิตพลังงานในโรงงาน เป็นวัสดุเหลือใช้ในกระบวนการผลิตที่ต้องส่งไปฝังกลบ บริษัทฯ จึงลดการฝังกลบด้วยการส่งเถ้าไปเผาใหม่ที่โรงงานซีเมนต์ในจังหวัดสระบุรี และทดลองนำเถ้าไปใช้เป็นสารปรับปรุงดิน

จากการขับเคลื่อนนโยบายตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ของบริษัทฯ ที่เข้มข้น จึงสมัครเข้าร่วมโครงการ “พัฒนาและยกระดับสมรรถนะสถานประกอบการอุตสาหกรรมสู่ตลาดเศรษฐกิจหมุนเวียนด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยี” ซึ่งเป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญที่สอดคล้องกับนโยบาย BCG (Bio-Circular-Green Economy) ของรัฐบาล สู่การศึกษาคุณสมบัติทางเคมีและกายภาพของวัสดุเหลือใช้อย่างจริงจัง ร่วมกับทีมวิจัยที่เป็นที่ปรึกษาจากศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ เอ็มเทค สวทช.

การศึกษาพบว่า เถ้าลอยและเถ้าหนักมีคุณสมบัติทางกายภาพและเคมีสอดคล้องกับซีเมนต์และทราย จึงมองหาโอกาสใช้ประโยชน์ที่สอดคล้องกับความต้องการ โดยมีการสำรวจตลาดวัสดุก่อสร้างในจังหวัดราชบุรี และพบว่า “คอนกรีตบล็อกกลวง 3 รู หรือคอนกรีตบล็อกกลวงไม่รับน้ำหนัก” เป็นผลิตภัณฑ์ที่ชุมชนนิยมใช้สำหรับทำรั้ว กำแพง และผนังบ้าน จึงเกิดเป็นแนวทางการวิจัยเพื่อนำเถ้าลอยและเถ้าหนักมาทดแทนซีเมนต์และทรายธรรมชาติ เพื่อพัฒนาเป็นคอนกรีตบล็อกที่สามารถนำไปใช้งานได้ และสามารถสร้างมูลค่าเพิ่ม

จากสูตรในห้องแล็บสู่การขาย

การทำให้งานวิจัยก้าวออกจากห้องปฏิบัติการสู่กระบวนการผลิตจนถึงการจัดการด้านการตลาดและการขาย เป็นกระบวนการทำงานที่ต้องอาศัยความเข้าใจอย่างถ่องแท้ และความร่วมมือ ตลอดจนความมุ่งมั่นในการดำเนินการให้บรรลุเป้าหมาย

ในช่วงพัฒนาสูตร บริษัทฯ มีการปรับสัดส่วนการใช้เชื้อเพลิงเป็นชีวมวลเพิ่มขึ้น ส่งผลให้คุณสมบัติของเถ้าลอยและเถ้าหนัก รวมถึงอัตราการดูดซับน้ำเปลี่ยนแปลงไป ทีมงานจึงต้องทดลองและปรับสัดส่วนส่วนผสมอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ได้สูตรที่เหมาะสมกับวัตถุดิบ และเมื่อได้สูตรตั้งต้นและมีการยืนยันผลการทดสอบในห้องปฏิบัติการด้วยแล้ว จึงลงทุนเครื่องจักรผลิตอิฐบล็อกมาทดลองผลิต และนำผลิตภัณฑ์ออกขายในพื้นที่ เป็นระยะเวลาประมาณ 3–6 เดือนเพื่อประเมินด้านการใช้งานและการตอบรับของตลาดด้วยรูปแบบการทำงานที่ครอบคลุม ทั้งทีมงานของบริษัทและทีมวิจัยเอ็มเทค สวทช. โดยมี ดร.สิทธิศักดิ์ ประสานพันธ์ นักวิจัยเอ็มเทค สวทช. ร่วมทำงานอย่างใกล้ชิด และการได้รับอนุญาตจากกรมโรงงานอุตสาหกรรมให้สามารถใช้เถ้าลอยและเถ้าหนักเป็นวัตถุดิบในการผลิตคอนกรีตบล็อกกลวงไม่รับน้ำหนัก รวมถึงสามารถติดตั้งเครื่องจักรสำหรับผลิตและวางจำหน่ายในเชิงพาณิชย์ จึงทำให้บริษัทฯ สามารถพัฒนาคอนกรีตบล็อกกลวงที่มีคุณภาพแข็งแรง จึงนำเข้าสู่ตลาดและได้รับการยอมรับจากผู้ใช้งาน

งานวิจัยที่ต้องเดินไปพร้อมกับกฎระเบียบและความเชื่อมั่น

เส้นทางจากงานวิจัยสู่ผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ได้เริ่มต้นจากการขออนุญาตจากหน่วยงานภาครัฐ ด้วยการดำเนินการจัดเตรียมเอกสารเพื่อสรุปว่าวัสดุเป็นสารไม่เป็นพิษ (Non-hazardous) พร้อมแบบแปลนโรงงานและกระบวนการผลิต เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ในด้านมาตรฐานผลิตภัณฑ์ ผลิตภัณฑ์คอนกรีตบล็อกที่มีส่วนผสมของเถ้าไม่สามารถยื่นขอ มอก. ได้  เนื่องจากวัตถุดิบประเภทเถ้าชีวมวลไม่มีมาตรฐาน มอก. กำหนดไว้ บริษัทฯ จึงกำหนดมาตรฐานภายใน (Self-Declare Standard) โดยให้มีมาตรฐานด้านความแข็งแรงของคอนกรีตบล็อกสูงกว่าเกณฑ์ มอก. ของคอนกรีตบล็อกทั่วไป

ในด้านการสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ร้านค้าวัสดุก่อสร้างและลูกค้าเป็นอีกองค์ประกอบที่สำคัญ โดยเอ็มเทคได้เข้ามาสนับสนุนการทดสอบในห้องปฏิบัติการอย่างเป็นทางการ ทำให้สามารถนำผลการวิจัยและผลการทดสอบไปสื่อสารกับร้านค้าวัสดุก่อสร้างและลูกค้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เมื่อ “วัสดุเหลือใช้” กลายเป็นทรัพยากรวัตถุดิบ

ผลิตภัณฑ์เป็นผลสำเร็จของโครงการที่ครอบคลุมทั้งมิติด้านเศรษฐกิจ การจัดการทรัพยากร และสิ่งแวดล้อม โดยโครงการนี้สนับสนุนเป้าหมายด้าน ESG และการเปลี่ยนผ่านสู่สังคมคาร์บอนต่ำของบริษัทฯ ผ่านการลดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและเพิ่มการใช้ทรัพยากรหมุนเวียนในกระบวนการผลิต

ในด้านการจัดการวัสดุเหลือใช้ บริษัทฯ สามารถลดค่าใช้จ่ายในการกำจัดเถ้า และหมุนเวียนวัสดุเหลือใช้ให้เป็นวัตถุดิบในการผลิตสินค้าใหม่ที่สามารถสร้างรายได้ สอดคล้องกับแนวคิด Waste-to-Value อย่างเป็นรูปธรรม

ในมิติด้านสิ่งแวดล้อม การนำเถ้าลอยและเถ้าหนักมาใช้ทดแทนซีเมนต์และทรายธรรมชาติ ช่วยลดการใช้ทรัพยากรจากธรรมชาติ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ขณะที่ผู้บริโภคก็มีทางเลือกในการใช้คอนกรีตบล็อกคุณภาพสูง พร้อมมีส่วนร่วมในการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า